Ontdek
Kortingen Win CJP events
Over CJP
Contact
Koop je pas Inloggen
Kunst zit hem in de kleine dingen
18 NOV 2015 • Door Steven Stoffers • Meer blogs over Expo Lezen

Kunst zit hem in de kleine dingen

Wie het kleine niet eert is het grote niet weerd: schilderijen zitten vol met details die je gemakkelijk over het hoofd ziet. Maar dat betekent niet dat ze onbelangrijk zijn. 

Wieteke van Zeil schreef de afgelopen twee jaar een column in de Volkskrant over de kleine randzaken die haar opvielen in beroemde schilderijen. Haar nieuwe boek Dichterbij is een bundeling van die columns en een perfect Sinterklaascadeau voor kunstliefhebbers. Wij slaakten in ieder geval kreten van plezier toen we het van begin tot eind lazen en hebben ontelbare keren teruggebladerd. Deze zes details uit beroemde schilderijen kun je zelf in de Nederlandse musea zien. 

Zeepbellen zijn een perfecte analogie voor het leven

Dichterbij-kunst-in-details-Wieteke-Zeil-korting-museum-boek-CJP-Lakenhal-Leiden-Vanitas
Jahaa, we get it: het leven is kort.

DatVanitas (IJdelheid) van David Bailly bol staat van de symboliek over de eindigheid van het leven, ziet iedereen. Maar David kon het niet nalaten om te benadrukken dat het ook echt in een oogwenk voorbij is en schilderde er drie zeepbellen bij. Waarmee hij volgens Wieteke verwijst naar teksten van Erasmus en ene Lucianus van Samosata die in de oudheid al schreef: Homo Bulla, de mens is een zeepbel. We zijn niet allen slechts erg kort op aarde, ons bestaan is ook nog eens zo leeg als maar kan. Gezellig.
Bekijk het volledige schilderij in: Museum de Lakenhal, Leiden

Een luipaard met teugels is eigenlijk Piet Heins zilvervloot

Dichterbij-kunst-in-details-Wieteke-Zeil-korting-museum-boek-CJP-paleis-loo
Stel je even voor dat de engel rechts Willem Alexander had kunnen zijn.

Die engel rechts is Willem van Oranje. Wat, als dit een natuurgetrouwe weergave van diens kinderpostuur was, Maxima's keuze voor zijn achter- achter-kleinzoon nog onwaarschijnlijker maakt. Maar daar gaat het nu even niet om. Volgens Wieteke was het rond 1630 geheel niet vreemd om je kinderen te laten portretteren als naakte engelen (engelen zijn altijd naakt) en symboliseren ze vooral voorspoed, vandaar ook al dat fruit. Het bizarre van dit schilderij van Gerard van Honthorst is dat vegetarische luipaard. Maar wat blijkt? De vader van Willem van Oranje, Frederik Hendrik, hád een luipaard! Cadeautje van de VOC. Net zoals de van de Spanjaarden veroverde zilvervloot een jaar eerder een cadeautje was voor Frederik. Volgens Paleis het Loo-conservator Marieke Spliethoff is dat wat het beteugelde luipaard symboliseert: Frederik Hendriks overwinningen op Spanje.
Bekijk het volledige schilderij in: Museum Paleis Het Loo, Apeldoorn

Polonaise!

Dichterbij-kunst-in-details-Wieteke-Zeil-korting-museum-boek-CJP-frans-hals-bacchus-triomftoch
Bij Hoevelaken linksaf.

De stelten van de voorganger in dit bacchanaal (die dronken dude op het wijnvat rechts is Bacchus, de god van wijn en orgieën) van Maerten van Heemskerck slaan tegelijkertijd op hoogmoed en volksvermaak. Dit hele schilderij is namelijk één grote satire op de groten der aarde, de machthebbers. Ze mogen zich dan verheven voelen, maar in feite zijn ze net zulke beesten als wij allemaal. In het zicht van de kerk kakken ze, drinken ze en lopen ze af en toe een rondje op houten stelten. In dat opzicht lijkt het inderdaad, zoals Wieteke stelt, verdacht veel op carnaval.
Bekijk het volledige schilderij in:
Frans Hals Museum, Haarlem. Wieteke van Zeil beschrijft hier in de expo Ik zie, Ik zie... overigens nog meer details.

Graffiti

Dichterbij-kunst-in-details-Wieteke-Zeil-korting-museum-boek-CJP-mauritshuis-houckgeest-graffiti
Gerard moet nog even een paar eeuwen oefenen op zijn tag.

Er zijn twee mogelijke kunsthistorische verklaringen voor de graffiti op deze zuil: Gerard Houckgeest wilde hiermee verwijzen naar het feit dat hij in zijn kindertijd al zo van tekenen hield óf hij gebruikte de graffiti om te protesteren tegen de toenmalige kunst en godsdienst. Aangezien hij dat meer dan driehonderdvijftig jaar geleden deed, vergeven we hem zijn amateuristische gekrabbel.
Bekijk het volledige schilderij in: 
Het Mauritshuis, Den Haag

Verkoop de huid niet voordat de beer geschoten is en je hem bovenin een boom hebt gehesen

Dichterbij-kunst-in-details-Wieteke-Zeil-korting-museum-boek-CJP-boijmans-christophorus-jeroen-bosch
Oké Jeroen Bosch, WTF?!

De man op de achtergrond is zonder meer een jager, maar waarom hij uit alle macht die beer in de boom wil hijsen blijft onduidelijk. Volgens sommigen symboliseert de beer de duivel (wat natuurlijk nog altijd niet verklaart waarom je hem in een boom zou hangen), anderen stellen dat dit de manier was om de buit weg te houden bij wilde dieren. Wat ons betreft is het vooral een voorbeeld van hoe Jeroen Bosch nou nooit eens een keer normáál kon doen in zijn werk.
Bekijk het volledige schilderij in: Museum Boijmans van Beuningen

Soms zijn mieren gewoon mieren

Dichterbij-kunst-in-details-Wieteke-Zeil-korting-museum-boek-CJP-rijksmuseum-amsterdam-bloemstilleven
Zoet.

Mieren staan in de schilderkunst symbool voor hard werken en solidariteit. In sommige gevallen, zoals bij Dalí, ook voor dood en verderf. Maar Wieteke wist te achterhalen dat de mieren op dit Bloemstilleven van Jan van Huysum uit 1723 niet meer zijn dan dat: mieren op een bloemstilleven. Pioenrozen scheiden namelijk een zoet vocht uit waar mieren dol op zijn, waardoor die bloemen vaak onder de insecten zitten. Dit is gewoon een heel natuurgetrouw boeket. Zo kan het dus ook, Jeroen!
Bekijk het volledige schilderij in: Rijksmuseum Amsterdam 

Wieteke van Zeil beschrijft nog veel meer mooie details in haar boek Dichterbij: kunst in details weg. Maar voor de échte ervaring ga je naar de net geopende tentoonstelling Ik zie, Ik zie... in het Frans Hals Museum. Daar schreef Wieteke namelijk ook speciale teksten bij verschillende details.

Comments

Gerelateerde kortingen

Museum De Lakenhal
€ 3,- CJP-korting

Museum De Lakenhal

De meest cultureel verantwoorde markthal van dit land bezoek je met dikke korting

Mauritshuis

Het Mauritshuis toont de beste werken van de Grootmeesters

€ 3,-

Frans Hals Museum

De grootste collectie ter wereld van één van Neerlands belangrijkste schilders

€ 6,50

Paleis Het Loo

Visualiseer koningin Juliana in de paleistuin

€ 9,50

Museum Boijmans van Beuningen

Alle groten der kunstzinnige aarde verenigd in één museum

€ 2,50

Rijksmuseum

Dé plek voor je broodnodige portie Vermeer en Rembrandt

50%