Ontdek
Kortingen Win CJP events
Over CJP
Contact
Koop je pas Inloggen
7x de waarheid achter een koe
10 SEP 2015 • Door Steven Stoffers • Meer blogs over Lezen

7x de waarheid achter een koe

Hoezo is het niet een waarheid als een varken? Waarom ben je precies verkikkerd op iemand? We haalden wat oude dierengezegdes uit de sloot. Want niet alleen Joost mag weten waar deze uitdrukkingen vandaan komen.

Verkikkerd zijn op iemand
Het klinkt misschien als een superschattig spreekwoord, verliefde kikkers en zo, maar de oorspronkelijke betekenis is gewoon dat je iemand graag wil neuken. ‘Verkikkerd zijn’ betekende in de negentiende eeuw dat je ‘in een kikker veranderd was’ en onze amfibische vriend stond in die tijd vooral bekend om zijn ‘paardrift’ of, eufemistischer uitgedrukt, zijn ‘verliefde natuur’. Dat zagen de oude Egyptenaren overigens ook zo: de bij zwangerschap belangrijke godin Heket werd altijd afgebeeld als kikker.

Mijn naam is Haas
Dit is een prachtverhaal. Mijn naam is Haas is een directe vertaling van het Duitse gezegde Mein Name ist Hase. Met die letterlijke zin pleitte rechtenstudent Victor von Hase zichzelf in 1855 vrij van betrokkenheid bij een moord. Een mede-student van Hase schoot eerder dat jaar in een duel zijn tegenstander dood. Hij wilde naar Frankrijk vluchten, maar had geen papieren en vroeg Hase om zijn studentenkaart. Hase gaf zijn kaart op als verloren bij de universiteit. De gevluchte mede-student verloor Hases kaart echter toen hij in Frankrijk was en Hase werd op het matje geroepen: hoe kwam zijn kaart daar? Zijn antwoord: ‘Mijn naam is Hase, ik ontken alles, ik weet van niets.’ Studenten, ook toen al gevoelig voor een goede grap richting de autoriteiten, namen het spitsvondige antwoord snel over en zo sijpelde het de spreektaal binnen.

Uiltje knappen
Een uiltje knappen betekent ‘even een dutje doen’. Uilen zijn nachtdieren, dus die slapen overdag. De herkomst van dit gezegde lijkt dus nogal voor de hand te liggen. *nare buzzer* Fout! Hoewel het één van de verklaringen is, wordt volgens de bekende spreekwoordenexpert F. A. Stoetts met een ‘uiltje’ een vlindersoort bedoeld. Stoetts beweert dat men dit schertsend zei om zich af te kunnen zonderen voor een dutje. Hij levert zelfs een gedicht uit de 17e eeuw als bewijs. Zo blijkt maar weer: aan de industrialisatie heb je ongetwijfeld te danken dat deze blog niet op papier geprint is, maar we hebben er toch bepaalde geneugten door moeten inleveren. Stel je voor dat je tegen de baas kon zeggen: ‘Joeh, dat rapport komt over een uur of twee. Ik ga even een vlinder vangen.’

Waarheid is een koe Duchovny winnen boeken korting CJP
De uilvlinder. © Johan Siegers

Een wit voetje halen
Wellicht verbaast het je dat deze uitdrukking tussen de dierengezegdes staat, maar daar ligt toch echt de herkomst. Vroeger hoefde je bij het binnengaan van steden of het oversteken van bruggen namelijk geen tol te betalen als je paard vier witte voeten had. Men heeft geen idee waarom, maar het was dus zeer voordelig om een ‘witvoetje’ te halen/hebben. 

De beer is los
De beer uit dit gezegde is wel een dier, maar niet het grote roofdier dat moordt voor een pot honing. Neen, met ‘beer’ wordt hier een mannelijk varken bedoeld. Die kunnen nogal groot en wild zijn, dus als de beer is losgebroken duurt het wel even voor je hem weer achter slot en grendel hebt. Bovendien kan hij flink wat schade aanrichten. Wat een logische verklaring is voor de betekenis van het gezegde: wanneer de beer los is, ben je alle controle kwijt. Verder willen we jullie dit kinderrijmpje uit 1871, waaruit blijkt dat met de beer oorspronkelijk echt een varken werd bedoeld, niet onthouden:

Moeder, moeder! De beer is los;
Hoor dat dier eens brullen!
Snijd hem neus en ooren af,
Dan hebben wij wat te smullen.

De Hamvraag
De meeste uitdrukkingen gaan al eeuwen terug, maar ‘de hamvraag’ is heel recent. Zo recent dat je oma misschien nog wel weet waar hij vandaan komt: het radioprogramma Mastklimmen dat de NCRV tussen 1953 en 1957 uitzond. Dat was een quiz waarbij kandidaten in de studio bij een goed antwoord een stukje hoger in een mast mochten klimmen. Als ze de laatste vraag goed beantwoorden en dus de top haalden, mochten ze de ham die daar hing houden. En daar waren ze dan blij mee.

Een waarheid als een koe

Waarheid koe Duchovny David boek debuut roman winnen korting CJP
Hier komt die uitdrukking dus vandaan.

Verbastering van het hilarische romandebuut van acteur David ‘The Truth Is Out There’ Duchovny; De waarheid is een koe. Een soort Animal Farm, maar dan grappig. Een ander groot verschil is dat het verhaal zich voornamelijk buiten de boerderij afspeelt. Een koe, varken en kalkoen proberen namelijk respectievelijk India, Israël en Turkije (Turkey) te bereiken om aan hun slacht te ontsnappen. Deze roman werd begin 2015 in de VS zo populair dat de uitdrukking overwaaide naar Europa. Aangezien een Nederlandse vertaling pas begin september voorhanden was, werd de titel enigszins verkeerd vertaald naar ‘Een waarheid als een koe’. Sommige bronnen spreken echter van een omgekeerde koesaliteit: het spreekwoord zou er eerder zijn dan het boeeeek. Hoe dan ook, kun je nu één van de 10 vertaalde boeken winnen via CJP. Hier boe je mee.

Foto boven het artikel: Jeroen Bennink (via Flickr.)

Comments

Win
De waarheid is een koe