Artikelen Kortingen Win CJP events
Over CJP
Support
Word lid Mijn CJP
Iona & Rineke willen alle geschiedenisboeken verbranden
06 JUL 2020 • Door Rick van Veluw • Beeld: Rick van Veluw • Meer blogs over Theater

Iona & Rineke willen alle geschiedenisboeken verbranden

De geschiedenis is cancelled. We kappen er gewoon mee: alle geschiedenisboeken in de fik zodat we met een witte bladzijde kunnen beginnen. Iona & Rineke hebben daar wel oren naar, zo laten ze je zien in hun nieuwe voorstelling XX. ‘Onze geschiedenis is alleen geschreven door overwinnaars.’

Ja, het is een radicaal idee. Maar zo zijn Iona & Rineke nou eenmaal. Als muziektheatergezelschap maakten ze eerder de voorstelling Kill all Kids over milieuproblematiek. Je kunt vast wel raden wat hun oplossing voor het klimaatprobleem is. Nu zijn ze terug met XX en geven ze een stem aan mensen die je nooit eerder hoorde, domweg omdat hun geschiedenis nooit is opgeschreven.

Iona&Rineke, maar hier even Rineke en Iona

Radicale nuance

Hallo Iona en Rineke! Zijn jullie nou echt zo radicaal?
Iona: ‘We gebruiken radicale of extreme ideeën in ons werk om mensen aan het denken te zetten. We leven toch altijd in een bepaalde status quo. Dingen worden gedaan omdat het al honderden jaren zo gaat of omdat iedereen het doet. Maar uiteindelijk maak je als mens altijd een keuze. Wij willen laten zien dat het ook de andere kant op kan vallen: je kunt iets anders kiezen.’
Rineke: ‘Jouw keuze heeft namelijk echt invloed op de wereld.’
Iona: ‘Het is makkelijk om achterover te leunen en te zeggen: ‘ja maar ik zit niet in de politiek’ of ‘ik kan het niet veranderen in m’n eentje’.
Dus jullie willen een beetje activisme aanwakkeren?
Rineke: ‘Ja, ik denk het wel. Kill all Kids was een milieu-activistische voorstelling, maar wel eentje waarin we stelden dat de mensheid moest uitsterven. Dat is heel extreem en daar ben je het als publiek sowieso niet mee eens. Maar we trekken je wel een dik uur onze wereld in. Juist door een radicaal standpunt in te nemen, kun je als publiek genuanceerder over iets nadenken.’
‘Los daarvan: ik vind het geen radicaal statement om te zeggen: iedereen is gelijkwaardig. Maar dat is een radicaal statement geworden omdat het niet zo is.’

Onvertelde verhalen

Door corona ging XX op Oerol en Over het IJ niet door, maar gelukkig mogen jullie deze zomer onder Orkaters vleugels in het Amsterdamse Bostheater spelen. Wat is in XX jullie radicale boodschap?
Rineke: ‘De geschiedenis en alles wat er aan herinnert moet weg. Dus ook het internet moet kapot.’
Iona: ‘Geschiedenis wordt geschreven door winnaars. In XX vertellen we onvertelde verhalen, die zijn ondergesneeuwd of verkeerd belicht.’
En wat voor verhalen zijn dat?
Rineke: ‘Ik geloof dat geschiedenis in positieve zin kan werken als je je verbonden voelt met mensen of historische figuren. In XX maak je kennis met personages uit de LGBTQ-familie. Zij vielen allemaal buiten de maatschappij en bedachten hun eigen regels om in te functioneren. Als ze geweten hadden van elkaars bestaan, hadden ze daar allemaal kracht uit kunnen putten. Dat je weet dat er mensen zijn die hetzelfde gevecht als jou aan het vechten zijn.’
‘Bijvoorbeeld de situatie in Berlijn vlak voordat Hitler aan de macht kwam, in 1933. Er werd destijds revolutionair onderzoek gedaan naar sekse, gender en seksualiteit in een Berlijns instituut. Ze hebben daar ook de eerste transitie-operaties gedaan. In de Tweede Wereldoorlog is bijna alles van dat instituut verloren gegaan, maar er is nog een piepklein archief waar Iona en ik naartoe zijn geweest.’
Iona: ‘Een transman die de oorlog overleefde heeft heel veel documenten en archiefmateriaal aan dat instituut geschonken. Zoals brieven van artsen over zijn transitie, een paspoort met zijn nieuwe, zelfgekozen naam. En een soort vergunning van de politie zodat hij in mannenkleding over straat mocht. Dat was voor Duitsland en ook Europa in die tijd best bijzonder.
Rineke: ‘Dat instituut bestond uit twee villa’s, nu is er nog één kamertje over. Alles vernietigd in de oorlog. Wetenschappers in de Verenigde Staten die verder gingen met deze onderzoeken, startten toen weer op 0. Heel veel onderzoek is gewoon overgedaan. Geschiedenis is geen stijgende lijn, maar een golfbeweging.’
Wat ontzettend zonde. Ik wist dit ook helemaal niet.
Rineke: ‘Absoluut. Ik ben zelf ook van de LGBTQ-familie en wat ik altijd lastig vind: je voert die strijd als individu elke keer opnieuw. Omdat die geschiedenis niet verteld is. Terwijl er honderden kilometers van mij vandaan zo’n plek heeft bestaan met zulke wetenschap. Het zou zo mooi zijn als je als gelijkgestemden kracht uit zoiets kan putten.’
Ligt daar dan troost in, die herkenbaarheid?
Iona: ‘Ik denk zeker dat er een soort troost zit in het vinden van verhalen uit de geschiedenis waar je je persoonlijk aan kunt verbinden, mensen die je voor zijn gegaan. Helaas zijn er zo ontzettend veel geschiedenissen verloren gegaan, dat er niet altijd iets terug te vinden is om je aan vast te houden. Daarom is onze oplossing de geschiedenis in zijn geheel af te schaffen'
En dan?
Iona: ‘Dan zijn er geen vertelde of onvertelde verhalen meer, maar starten we gewoon opnieuw. We kunnen de geschiedenis nu ook geen recht doen omdat zoveel verhalen en dingen kwijt zijn. Dus dan maar alles weg.’

Het internet slopen

Geschiedenis is geschreven door de machthebbers, zeiden jullie net al. Bestaat er iets zoals een inclusieve geschiedenis, een geschiedenis van iedereen?
Iona: ‘Een compleet inclusieve geschiedenis niet denk ik. Maar je kunt het wel inclusiever maken door meer perspectieven te bundelen.’
Rineke: ‘Wij hebben te vaak gedacht dat geschiedenis feiten zijn en het allemaal waar is. Maar in the end is alles gekleurd. De selectie van je feiten, welke woorden je kiest, in welke tijd je leeft. Dat zie je aan de discussies die we voeren. Waarom heet een straat naar iemand die wij nu overduidelijk een misdadiger vinden?’
Iona: ‘Ik las het boek Roofstaat van Ewald Vanvugt en daar ging het over de VOC. Op school was dat toevallig mijn eindexamenonderwerp. Daar leerde ik dat de VOC een handelsmaatschappij was die de wereld over ging. Maar in eerste instantie was het gewoon een oorlogsvloot. Dat is zo’n extreme omkering van wat je leert. Ons werk noemen we fictief documentair omdat we fantasie en feiten mixen, maar soms lijkt het alsof wij evenveel recht doen aan de geschiedenis als zo’n verhaal.’
Tot slot nog: voor het wissen van de geschiedenis moeten we ook van het internet af. Hoe gaan we dat doen?
Iona:
‘Het is mogelijk. Er bestaan hele goede artikelen over op internet. Een van de eerste stappen is het kapotmaken van het systeem van websitecodes, zodat je geen websites meer kunt vinden. Dan moet je intercontinentale kabels vernietigen. Die komen aan land ergens op het strand, dus die zou je theoretisch gezien moeten kunnen vinden.’
Rineke: ‘Dan heb je allemaal kleine internetjes, die zijn allemaal verbonden. Oh ja, en dan nog de servers opblazen. Dan ben je er wel zo’n beetje.’

Een guerilla-versie van XX van Iona&Rineke (samen met de band Spill Gold en in regie van Wieke ten Cate) is deze zomer te zien tijdens Orkaters Zwoele Zomer in het Amsterdamse Bostheater. Met CJP scoor je de laatste kaarten mét korting.

Comments

We maken gebruik van cookies om jouw website-ervaring te optimaliseren. Door gebruik te maken van CJP.nl ga je hiermee akkoord.