Artikelen Kortingen Win CJP events
Over CJP
Support
Word lid Mijn CJP
Wat je moet weten voor je naar live poëzie gaat? Eigenlijk niets
19 SEP 2019 • Door Roos Wolthers • Beeld: Michael Kooren • Meer blogs over Festival Theater Lezen

Wat je moet weten voor je naar live poëzie gaat? Eigenlijk niets

De eindeloze stroom muziekfestivals begint eindelijk een beetje in te dammen nu de herfst op komst is. Tijd om op de bank te kruipen met een kopje thee dus? Geen sprake van! De herfst is hét seizoen voor literaire festivals waar je hard kunt gaan op poëzie.

De Nacht van de PoëzieGeen Daden Maar Woorden, Buiten Zinnen, Wintertuin Festival, Crossing Border: de komende maanden zijn er zo veel literaire festivals dat je zo ongeveer iedere avond naar poëzie kunt luisteren op een ander festival. Wat is er zo leuk aan live poëzie? Hoe doe je dat eigenlijk: luisteren naar gedichten? En moet je al veel weten van poëzie voor je naar een literair festival gaat? In dit artikel beantwoorden wij al je vragen. Om maar meteen met de deur in huis te vallen: je hoeft helemaal niets te weten voor je naar live poëzie gaat. Eigenlijk hoef je dit stuk dus helemaal niet te lezen (maar doe dat alsjeblieft wel, ik heb erg mijn best gedaan!). 'Mensen denken vaak dat ze kennis moeten hebben van poëzie voor ze naar een literair festival gaan, maar dat is onzin', zegt Feline Streekstra, programmeur van poëziefestival Poetry International. 'Je hoeft niets te weten. Je kan gewoon gaan.’

Move over, stoffige oude mannen

‘Natuurlijk is poëzie niet voor de ogen gemaakt’, schreef Goethe in 1787. Volgens literatuurwetenschapper en poëziecriticus Kila van der Starre heeft hij gelijk: klank is zo’n belangrijk onderdeel van poëzie dat gedichten eigenlijk beluisterd moeten worden. En gelukkig kan dat ook: er zijn in Nederland steeds meer festivals en podia waar poëzie wordt voorgedragen. Deze podia staan bomvol met jonge dichters die maatschappelijke onderwerpen aankaarten en laten zien dat poëzie absoluut geen wereld is voor stoffige oude mannen. Op het NK Poetry Slam, de grootste Nederlandse wedstrijd voor het voordragen van poëzie, staan ieder jaar jonge dichters die laten zien wat ze in hun mars hebben. Dit jaar werd de wedstrijd bijvoorbeeld gewonnen door de 25-jarige Maxime Garcia Diaz, die uitgesproken feministische gedichten voordroeg.

Maxime Garcia Diaz in de finalebattle van het NK Poetry Slam

Een uitnodigende manier van poëzie ervaren

Volgens dichter, presentator, redacteur en podcastmaker (wat doet hij niet?) Daan Doesborgh is luisteren een heel uitnodigende manier van poëzie ervaren. 'Als ik aan een bundel begin,' zegt Daan, 'dan moet ik mezelf er een beetje toe zetten. Als iemand gedichten voordraagt, kom ik er veel makkelijker in.' Dat lezen wat moeizamer gaat dan luisteren komt volgens Daan omdat je als lezer meer vrijheid hebt. Je kunt zelf een interpretatie aan de tekst geven. Als je iemand een gedicht hoort voordragen, dan worden een paar van die routes afgesneden. Het is alsof iemand anders jou een interpretatie van dat gedicht presenteert. Feline zegt dat luisteren daarom de ideale manier is om met poëzie te beginnen: 'Door de toon en de nadruk die de dichter gebruikt is het gedicht makkelijker te volgen. Je krijgt tijdens een voordracht de intentie van de dichter mee en hoeft niet helemaal in je eentje iets van de tekst te maken.'

'Ik lees de gedichten van dichters die op het festival staan vaak vele tientallen keren,' zegt Feline, 'maar merk soms dat die gedichten pas echt binnenkomen als ik hoor hoe de dichter ze voorleest in zijn of haar eigen taal. Omdat het ritme en de klank tijdens de voordracht worden benadrukt, weet de tekst me vaak sterker te raken.' Dat ervoer ze bijvoorbeeld toen ze in 2018 de Birmese dichter Zeyar Lynn een gedicht hoorde voordragen over de wil te (over)leven in een wereld waarin er zoveel zowel mooie als verschrikkelijke dingen zijn. 'Elke regel van dat gedicht bevat dezelfde herhaling. Die herhalingen kwamen toen hij het gedicht in het Birmees voorlas nog sterker over dan op papier. Omdat je steeds dezelfde klanken opnieuw hoorde, kwam er muzikaliteit in het gedicht en ineens ook heel veel humor.' Wat ook fijn is aan live poëzie volgens Feline? Dat gedichten meestal niet zo lang duren. ‘Ik heb niet zo’n lange aandachtsspanne, dus ik vind het fijn dat je in korte tijd een geheel meekrijgt en dat er dan weer iets nieuws komt.'

Gelukkig is dit snel weer voorbij (foto door Marco de Swart)

Hoe doe je dat: luisteren naar poëzie?

Volgens Kila ontwikkelt iedereen een eigen manier om naar poëzie te luisteren: van luisteren met de bundel op schoot tot luisteren met je ogen dicht. Zelf luistert ze graag naar poëzie met een drankje in de ene hand en haar telefoon in de andere. Nee, niet om tussendoor op Instagram te gaan, maar met het notitiebestand open, zodat ze de namen van dichters die haar raakten kan onthouden. Na afloop van het optreden kan ze dan hun bundels kopen of de voordracht online terugkijken. ‘Omdat je niet kunt terugbladeren of op pauze kunt klikken,’ zegt Kila, ‘kunnen poëzievoordrachten soms wat overweldigend zijn. Ik probeer altijd te accepteren dat ik delen van performances niet meekrijg, niet begrijp en niet onthoud. Meestal blijven een paar regels nog dagen nazingen.’

Het is niet erg als je iets mist of even wegdroomt. Daan heeft in de loop van zijn leven 'naar heel veel gedichten niet geluisterd'. 'Als ik het goed vind vergeet ik alles om me heen, maar als ik niet meteen door een gedicht word gegrepen haak ik een beetje af.' En je hoeft ook echt niet alles te begrijpen: voordrachten kunnen enorm meeslepend zijn, ook al snap je er geen hout van. 'Mensen denken altijd dat je allerlei speciale dingen moet doen of kunnen om naar gedichten te kunnen luisteren, maar dat is helemaal niet waar', zegt Daan. 'Je moet gewoon gaan en geloven dat je niet te dom bent om poëzie te snappen, want dat is niet zo.' De belangrijkste vraag is, volgens Daan, of je geraakt wordt door wat er gebeurt.

Lekker luisteren naar poëzie (foto door Anna van Kooij)

Onze tips:

  • De Nacht van de Poëzie is een dichtersmarathon in Utrecht die doorgaat tot in de vroege uurtjes. Op 28 september ontdek je hier wat de Nederlandse poëzie allemaal te bieden heeft. Met CJP zie je voor € 28,- negentien dichters, waaronder Ellen Deckwitz, Babs Gons en Ingmar Heytze en tussendoor kun je luisteren naar muziek van o.a. Eefje de Visser.
  • Buiten Zinnen is een literair festival voor en door jongeren. Van 10 t/m 13 oktober is er van alles te doen in Nijmegen: duik de kroeg in met schrijvers, doe mee aan workshops, luister naar gedichten over Game of Thrones of blijf slapen in de bieb, die voor de gelegenheid vol wordt gezet met tentjes. Met CJP krijg je € 2,50 korting op ieder programma-onderdeel.
  • Op 12 oktober kun je ook naar Geen Daden Maar Woorden in Rotterdam. Op dit festival staan, naast dichters en romanschrijvers, ook spokenwordartiesten. Zij schrijven gedichten met het doel om ze voor te dragen, waardoor er nog meer focus ligt op de klank. Voor € 14,50 zie je hier o.a. Maartje Wortel, Lev Avitan, Tom Hofland, S10 en Francis Nagy.
  • Op Wintertuin Festival zie je ieder jaar zowel hele grote namen als het meest piepjonge talent. Voor de aankomende editie, die plaatsvindt van 27 t/m 30 november, zijn nog lang niet alle namen bekend, maar Aafke Romeijn en Alfred Schaffer komen in ieder geval. Het belooft dus weer een topeditie te worden. Met CJP zijn tickets voor dit Nijmeegse festival verkrijgbaar vanaf € 12,50.

Wil je nu meteen naar poëzie luisteren? Dan is Daans Poëziepodcast een aanrader. In deze podcast gaat Daan met Nederlandse dichters in gesprek over een gedicht dat ze zelf schreven en een gedicht dat ze mooi vinden.

Tik jij de 30 voorlopig niet aan en heb je nog geen CJP-pas? Je scoort er nu al eentje voor € 17,50 per jaar!

Comments

We maken gebruik van cookies om jouw website-ervaring te optimaliseren. Door gebruik te maken van CJP.nl ga je hiermee akkoord.