Artikelen Kortingen Win CJP events
Over CJP
Contact
Koop je pas Inloggen
Je hoort Bach en proeft pizza
17 JAN 2019 • Door Lika Verploegen • Meer blogs over Muziek Expo

Je hoort Bach en proeft pizza

Stel je eens voor: je kan muziek proeven en zien. Klinkt gek, hè? Toch heeft ongeveer vier procent van de mensen ‘last’ van dit soort verschijnselen. Wanneer je zintuigen door elkaar lopen, noem je dat synesthesie.

Een vaak voorkomende vorm van synesthesie is letter-kleur-synesthesie. De naam zegt het al: dit is wanneer letters een kleur oproepen. Een wat meer zeldzame vorm is wanneer mensen muziek ‘zien’. Op het moment dat deze synestheten muziek horen, roept dat specifieke kleuren op. Dit lijkt een beetje op de muziekcompetitie Art Rocks, waar deelnemers muziek maken die gebaseerd is op een specifiek kunstwerk. Het enige verschil tussen deze muzikanten en mensen met synesthesie is dat de eersten de ervaringen bewust oproepen en de anderen niet.

Synesthesie en kunst

Synestheten hebben dus niet alleen de normale zintuigelijke ervaringen, maar tegelijkertijd ook extra ervaringen. Dit kan ongeveer alles zijn. Ikzelf zie bijvoorbeeld of een cijfer een man of vrouw is, maar mijn zusje proeft écht pizza wanneer ze Bach hoort. Misschien denk je nu dat we gek zijn, maar Tessa van Leeuwen (38), cognitief wetenschapper aan de Radboud universiteit, kan beamen dat dit niet zo is. Van Leeuwen: 'Er bestaan ongeveer zestig verschillende soorten synesthesie. Veel daarvan hebben te maken met kleur, maar ook met muziek gekoppeld aan smaak. Ook wanneer cijfers een geslacht krijgen, valt dit onder synesthesie. Dit noem je dan personificatie.' Nu hebben mijn zusje en ik vrij weinig aan deze 'gave', maar voor sommige mensen kan synesthesie voor veel inspiratie zorgen. Bijvoorbeeld voor kunstenaars die het gebruiken in hun kunst. Zo weten we dat Vincent van Gogh synesthesie had, maar ook schrijver Vladimir Nabokov, componist Frans Liszt, Shakespeare en – niet geheel onverwacht – Kanye West.

Ik ontdekte dat een vriendin, die ook zangeres is, synesthesie heeft. Laila (25) heeft veel verschillende vormen van synesthesie: onder andere een vorm met muziek. Zij ziet kleuren wanneer ze muziek luistert en maakt. Laila: ‘Die kleuren zijn onder andere gekoppeld aan genres, maar daarbinnen koppel ik ook weer verschillende tinten aan verschillende liedjes. Ik houd veel van indie en folk, maar deze hebben beiden wel een andere kleur. Indie is bijvoorbeeld paars-roze en folk is lichtgroen. Maar als een liedje een combinatie is van verschillende genres wordt het geen mengsel van die kleuren, dan wordt het gewoon een nieuwe kleur. In het geval van indie/folk wordt het blauw. Ik ben niet zo’n fan van elektronische muziek zonder zang. Deze krijgt dan ook een felle kleur, waar ik niet zo van houd. Techno heeft een metallic-kleur, tussen groen en blauw in.’

De synesthesie van Laila heeft een grote invloed op haar relatie met muziek. Voor haar is het de grootste reden waarom ze muziek zo leuk vindt. Laila: ‘Door mijn synesthesie wordt het visueel. Als ik een bepaalde kleur in mijn hoofd heb, pas ik mijn muziek ook aan op die kleur. Deze kleur creëer ik met allemaal verschillende onderdelen van muziek, onder andere ritme en melodie. Zelfs lyrics hebben voor mij een kleur. Het woord bright is bijvoorbeeld lichtblauw. Al deze onderdelen samen bepalen de kleur van het lied. Voor mijn band Marble Waves heb ik ook een specifieke kleur in mijn hoofd. Alles moet daarop aansluiten. Zowel de lay-out van de Instagram als de ‘kleur’ van de naam.’

Het creëren van werelden

Doordat Laila zoveel ‘extra’s’ ervaart, creëert muziek voor haar volledige werelden. Laila: ‘Ik wil in deze verschillende werelden duiken, maar ze ook zelf maken voor anderen om in te duiken. Ik kan ontzettend geïnspireerd raken door een beeld. Een voorbeeld hiervan is het liedjes Mirrors dat ik schreef met mijn vriend. Dit is geïnspireerd op een beeld van 'n paar bomen. Het deed me denken aan spiegels en aan zilverachtige/space-achtige tinten. Ik schreef hier een a capella-melodie op. Deze kon ik makkelijk onthouden door aan het beeld te denken. Dat doe ik trouwens vaak, een melodie opslaan door het als een beeld op te slaan. Deze melodie liet ik horen aan mijn vriend, die ook synesthesie heeft. Hij kreeg er een specifieke kleur bij en schreef op basis van die kleur de muziek.’

Hoewel ze het niet bewust zo ervaart, heeft de synesthesie ook een praktische functie voor haar tijdens het zingen. Laila: ‘Het maakt het zingen makkelijker. Ik denk dan bijvoorbeeld ‘ik moet naar die kleur toe zingen’. Als ik onder of boven de juiste toon zit, geeft dit een heel negatieve kleur. Als ik vals zing, heeft dat een kille kleur. Meerstemmig, wat ik heel mooi vind, heeft juist een warme kleur. Een soort lichtoranje/bruin. Al weet ik niet of ik dit dan mooi vind omdat het die kleur oproept, of dat het de kleur oproept omdat ik het mooi vind.’

Is het erfelijk?

Volgens Van Leeuwen is synesthesie erfelijk. Hoewel het niet zo is dat er één bepaald gen is dat voor synesthesie zorgt, dit komt voort uit een samenwerking tussen verschillende genen. Ook zien we dat bij synestheten veertig procent van de nabije familie ook synesthesie heeft. Welke vorm iemand krijgt, hangt af van de omgeving waarin je opgroeit. Van Leeuwen: ‘Ooit werd een groep proefpersonen onderzocht die allemaal letter-kleur-synesthesie hadden. Toen hun werd gevraagd welke kleuren ze aan welke letters koppelden, leek dit overeen te komen met een letterdoos uit de jaren zeventig/tachtig. Rond die tijd waren de proefpersonen allemaal vrij jong en speelden ze met die letterdoos. Ze hadden deze kleuren dus onbewust overgenomen.’

Onder mannen en vrouwen komt synesthesie ongeveer even vaak voor. Van Leeuwen zegt wel dat op creatieve opleidingen vaak synestheten zitten. Ook heeft een groot deel – ongeveer 20 procent – van autistische mensen synesthesie. Van Leeuwen meent dat dit komt doordat de stijl van waarnemen en aandacht voor details van mensen met autisme en synestheten op elkaar lijken. Hier doet ze op dit moment onderzoek naar.

Vermoeiend maar ook inspirerend

Van Leeuwen zegt dat synesthesie soms ook best vermoeiend kan zijn. Dit is iets wat Laila herkent: ‘Ik ben best gevoelig en vaak overprikkeld, omdat ik continu kleuren ervaar. Ook zorgt het er vaak voor dat ik iets niet leuk vind zonder dat ik echt een gegronde reden heb. Dan heeft iets gewoon een verkeerde kleur.’

Gelukkig hebben veel synestheten maar één of twee vormen, en bovendien weten ze niet beter. In het geval van Laila heeft de synesthesie zowel een positieve als een negatieve kant, maar het is voornamelijk een grote bron voor inspiratie. Waar ze als zangeres veel aan heeft.

Geïnteresseerd in hoe kleuren nog meer met muziek gecombineerd kunnen worden? Als CJP'er scoor je tot wel 50% korting op de voorrondes van Art Rocks, een muziekcompetitie waarin muzikanten soundtracks bij kunstwerken maken. 

Ben je ergens tussen de 18 en de 30 en heb je nog geen pas? Je scoort er nu al eentje voor € 13,50 per jaar!

Comments

We maken gebruik van cookies om jouw website-ervaring te optimaliseren. Door gebruik te maken van CJP.nl ga je hiermee akkoord.