Artikelen Kortingen Win CJP events
Over CJP
Contact
Koop je pas Inloggen
Wat doen we met bevlekte kunst?
30 JAN 2018 • Door Rick van Veluw • Beeld: Rijksmuseum • Meer blogs over Expo

Wat doen we met bevlekte kunst?

In Nederland ophefland hebben we het ineens over een ‘beeldenstorm’, nu musea en andere instellingen kritisch naar hun kunst en de link met slavernij kijken. Moeten we deze werken diep wegstoppen of gewoon laten hangen?

Ach, De Gouden Eeuw. Wat een glorieuze tijd was dat voor ons kleine landje. Loop maar eens door het Rijksmuseum en zie schilderijen vol pracht en praal. Edelmannen poseren trots met hun dure outfits en klatergoud. Liefst voor een plantage waar ze eigenaar van zijn of een rivier vol koopvaardijschepen. Tijdens de zeventiende eeuw leek Nederland de wereld te beheersen: overal zaten we met schepen, plantages of handelsposten. Schilderijen uit die periode zijn er de stille getuige van.

Jacob Jansz. Coeman, Pieter Cnoll en Cornelia van Nijenrode met hun dochters en slaven

Niet zo glorieus 

Zo glorieus is die geschiedenis natuurlijk helemaal niet, want dat succes behaalden we over de rug van +- 600.000 slaven die we uit West-Afrika ‘importeerden’. Geef zo’n schilderij maar eens langer de aandacht en zie de slaven op de achtergrond aan het werk. Soms poseren ze zelfs naast hun meester. Dat kan niet anders dan wringen, toch? Wat moeten we met deze kunst?

OPHEF! 

Het Mauritshuis kwam onlangs in het oog van de ophefstorm te liggen nadat bekend werd dat het museum een buste van naamgever Johan Maurits naar het depot had verplaatst. Maurits was in de zeventiende eeuw onder andere gouverneur-generaal van Nederlands-Brazilië, dat Nederland een tijdje koloniseerde. De verplaatsing van zijn kunststoffen buste was eigenlijk gedoe om niks: een museum schudt nu eenmaal regelmatig de boel op. ‘Voor ons is het meer een meubelstuk dan een kunstvoorwerp,’ aldus hoofd marketing Koen Brakenhoff in De Volkskrant

De buste in kwestie.

Die nuancering kwam iets te laat: inmiddels had zich al een heel legertje Twitteraars boos gemaakt over deze vermeende ‘beeldenstorm’. Ook politici roerden zich: Sybrand Buma (CDA) had het over het ‘wegmoffelen’ van vaderlandse helden, Martin Bosma (PVV) vond het ‘totaal idioot’ en zelfs president Mark Rutte mengde zich in het buste-debat door te waarschuwen dat ‘we voorzichtig moeten zijn met het plaatsen van onze huidige maatschappelijke opvattingen op de geschiedenis die verder weg ligt.’

Nederland koploper

Zo had het Mauritshuis het dan ook weer niet bedoeld. Brakenhoff moest wel toegeven dat deze discussie een rol speelde in de verplaatsing. In het Haagse museum denken ze goed na over de positie van ‘bevlekte kunst’ of de rol die naamgever Johan Maurits speelde in de slavenhandel. Inmiddels doen historici van Universiteit Leiden onderzoek naar zijn rol in Nederlands Brazilië (1630 – 1654). Volgens slavernij-onderzoeker Karwan Fatah-Black was Nederland een tijdje koploper in de overzeese slavenhandel. Zo krijgt die Gouden Eeuw een dikke, inktzwarte rand en is die trotse blik van edelmannen in het Rijksmuseum behoorlijk grimmig.

Gezicht op Olinda door Frans Post, die het schilderij maakte in opdracht van Johan Maurits. Te zien in het Rijksmuseum

Donker hoekje of spotlights?

Wat doen we met kunst gemaakt over of in die periode? Laten we door slavenhandel rijk geworden VOC-mannen lekker trots door de zaal turen of flikkeren we ze in een donkere depotkelder? Beide zijn eigenlijk geen optie. Want je wilt het publiek juist vertellen over het donkere randje aan een weelderig schilderij. Het zou zonde zijn om die kans te missen en een lelijk stukje geschiedenis weg te stoppen in een donker hoekje. Het is immers óók deel van de Nederlandse geschiedenis, naast al die handelssuccessen die we nu vooral trots tonen. 

Het Rijksmuseum denkt er op het moment goed over na en komt in 2020 met een grote tentoonstelling over het Nederlandse slavernijverleden. Directeur Taco Dibbits vertelde De Volkskrant vorig jaar: ‘De collectie van het Rijksmuseum vertelt de geschiedenis van Nederland die verbonden is met vele landen. Op goede en minder goede manieren, het hoort erbij en moet allemaal worden getoond.’ We moeten nog twee jaar wachten, maar dit lijkt de manier om Nederlandse kunst over de Gouden Eeuw een plek te geven in het museum. Door duidelijk en uitgebreid te vertellen over de geschiedenis achter zo’n kunstwerk. Ook als die geschiedenis minder goud is dan je zou denken.

Wat vind jij? Woedt er een beeldenstorm of loopt het zo’n vaart niet? In het Rijksmuseum en het Mauritshuis ben jij als CJP’er in ieder geval van harte welkom: bij het Rijks krijg je altijd altijd 50% korting en bij het Mauritshuis bespaar je € 3,-!

Comments

We maken gebruik van cookies om jouw website-ervaring te optimaliseren. Door gebruik te maken van CJP.nl ga je hiermee akkoord.