Ontdek
Kortingen Win CJP events
Over CJP
Contact
Koop je pas Inloggen
Het leven trotseren met een roze Landrover
07 DEC 2017 • Door Rick van Veluw • Beeld: Anton Heyboer, Gemeentemuseum, Rick van Veluw • Meer blogs over Expo

Het leven trotseren met een roze Landrover

Anton Heyboer? Dat is toch die gestoorde vent met vier vrouwen in een zelfgebouwde commune? Ja en nee. Het Gemeentemuseum Den Haag laat zien dat hij meer is dan een karikatuur van een kunstenaar.

Iedereen kent het item van André van Duin waarin hij als Meneer Wijdbeens langsgaat bij Anton Heyboer in Den Ilp. Daar woont de kunstenaar in een zelfgeschapen koninkrijk van roze Landrovers, wrakhout en golfplaten. Een warrige Heyboer doet open met een half geschminkt gezicht en maakt aan de lopende band tekeningen. Van Duin maakt hem op zijn typische manier belachelijk. Heyboer lijkt een kunstzinnige idioot. Terwijl dit dezelfde man is die in de jaren zestig en zeventig exposeerde in het MoMa en LACMA naast Lucian Freud en Francis Bacon. Op de Documenta van Kassel in 1964 hing Heyboers Het Goede Moment zelfs in het hart van de grote entreezaal, tegenover een werk van Henri Matisse. Wat is er in de tussentijd gebeurd?

Dit is het goede moment

Het Gemeentemuseum wil Heyboer uit het verdomhoekje halen met de eerste overzichtstentoonstelling in 40 jaar. Conservator Jelmer Wijnstroom werkte mee aan de expo Anton Heyboer: Het Goede Moment en gidst ons langs Heyboers belangrijkste werken.

1. Het Goede Moment

Het Documenta-pronkstuk van Heyboer hangt hier in de eerste zaal. Tot voor kort keken medewerkers van de Duitse radiozender NDR er tegenaan, vertelt Jelmer. ‘Het werk hing daar jarenlang in de kantine tot een verbouwing. Het is het grootste en meest complexe werk dat Heyboer ooit gemaakt heeft. Elk deel is een ets en samen vormen ze één groot geheel volgens Heyboers systeem.’ Dat eigengemaakte schema had Heyboer nodig om een miserabele jeugd en oorlogstrauma’s aan te kunnen. ‘Zijn ouders keken nooit echt naar hem om. Bovendien werd hij in 1943 te werk gesteld in een Duits werkkamp. Hij balanceerde op het randje van de dood nadat hij enorm ziek werd. Daar kwam hij bovenop, maar die ervaringen hebben hem diep getekend.’

2. Mijn leven verantwoord

Meer van Heyboers systeem zie je in Mijn leven verantwoord. Een tekening die hij maakte voor Maria, de vierde vrouw waar hij mee trouwde en de eerste vrouw met wie hij in Den Ilp ging wonen. Een gewoon mens zal misschien uitgebreid vertellen wat hij/zij allemaal heeft meegemaakt in het leven; Heyboer uit het in zijn kunst. In de tekening komt alles terug: de namen van zijn vorige vrouwen, een stukje vloer uit zijn tijd in Haarlem, zijn eigen handafdruk. ‘Hiermee zei Heyboer: dit ben ik,’ zegt Jelmer. ‘Vandaar ook die handafdruk als signatuur. De lijnen die hij trekt, zijn allemaal volgens zijn zelfverzonnen systeem. Heyboer heeft dat ooit uitgelegd in een handgeschreven boek van 250 bladzijden. Het was zijn manier om met de maatschappij om te gaan.’

3. Fotoserie uit Den Ilp

In 1961 verhuist Heyboer naar Den Ilp. Daar vlucht hij in zijn eigen universum. ‘Heyboer kocht een stuk land en reed een paar lijnbussen het veld op,’ vertelt Jelmer. ‘Daaromheen heeft hij met sloophout en golfplaten een loods gemaakt. Het hout kwam van een trein die mensen in de Tweede Wereldoorlog naar een werkkamp bracht. Een beetje wrang om daar muren mee te bouwen, maar Heyboer was er door gefascineerd. De bouw van deze commune was voor hem ook een manier om de ‘gewone’ wereld aan te kunnen.’ Op de foto’s zie je de honden van Den Ilp, evenals de roze geschminkte Landrovers in de tuin. Hier maakte Heyboer zijn kunst en leefde hij samen met zijn vier vrouwen. ‘Zijn vierde vrouw Joke was buschauffeur op een lijn die langs Den Ilp reed. Ze was gefascineerd door Heyboer en zijn enclave. Op een dag parkeerde ze de bus en belde aan. Ze is nooit meer weggegaan.’

4. Collectie Stedelijk Museum

Op zijn vijftigste besluit Heyboer het roer om te gooien. Hij gaat schilderen. Met zijn schilderijen heeft Heyboer groot succes en exposeert hij in de Verenigde Staten (MoMa in New York, LACMA in Los Angeles) na eerdere exposities in Duitsland (de Documenta). Het Stedelijk Museum wijdt in 1975 een expositie aan zijn geschilderde werk. Het is het begin van het einde. ‘Heyboers succes was op een hoogtepunt,’ aldus Jelmer. ‘Zijn kunst werd internationaal gewaardeerd. Na de expositie in het Stedelijk maakte hij korte metten met dat succes. Hij was er domweg klaar mee. De schilderijen die terugkwamen van die expositie heeft hij 'vernietigd' door ze te lijf te gaan met roze verf. Hij wilde ze eigenlijk wit overschilderen, maar had nog een beetje rode verf aan zijn kwast zitten. Deze omwenteling is exemplarisch voor de persoon Heyboer. Als hij ergens genoeg van had, schoof hij het aan de kant.’

5. Het Juk

De kunstwereld wachtte hetzelfde lot als zijn schilderijen. Heyboer verbrak alle banden met musea, conservatoren en andere kunstzinnige types uit de industrie. Hij trok zich terug in Den Ilp. Telegraaf-journalist Henk van der Meijden schreef een sappig boek: De drie bruiden van Anton Heyboer. De roddelpers richtte zijn vizier op Heyboer en de kunstenaar omarmde zijn nieuwe faam. In razend tempo maakte hij etsen en schilderijen om in het levensonderhoud van hem en zijn vrouwen te voorzien. De werken gingen soms voor 100 gulden per stuk de deur uit. Jelmer: ‘Ineens stond Heyboer in de Story en de Privé. Heel wat anders dan sjieke musea. Dat fascineert mij nog altijd aan zijn leven: hoe zijn kunst ooit credible was en hij daarna alle schepen achter zich verbrandde.’ In Het Juk benadrukt Heyboer de druk van de maatschappij en hoe die letterlijk op hem weegt als een juk. ‘Dit is hoe Heyboer omging met zijn demonen en trauma’s: hij vatte het in zijn eigen systeem en zette het op papier. Hierdoor is hij uit een psychiatrisch ziekenhuis gebleven. Als je psychologen hier door de expo laat lopen, zeggen ze allemaal hetzelfde: Anton Heyboer had zware psychische problemen. Zijn kunst heeft hem de kans gegeven het leven te trotseren.’

We vergaten een foto te nemen van Het Juk, dus daarom een video waarin Doede Hardeman langsgaat in Den Ilp.

Benieuwd naar de expositie Anton Heyboer: Het Goede Moment? Met je CJP-pas krijg je € 3,50 korting bij het Gemeentemuseum Den Haag! De tentoonstelling is nog tot en met 4 februari 2018 te zien.

Comments

Gerelateerde kortingen

Anton Heyboer
€ 11,50 met CJP

Anton Heyboer

Meer dan een gek met vijf vrouwen

We maken gebruik van cookies om jouw website-ervaring te optimaliseren. Door gebruik te maken van CJP.nl ga je hiermee akkoord.