Ontdek
Kortingen Win CJP events
Over CJP
Contact
Koop je pas Inloggen
De dunne lijn tussen gekte en genialiteit
19 DEC 2017 • Door Rick van Veluw • Beeld: Edvard Munch • Meer blogs over Expo

De dunne lijn tussen gekte en genialiteit

Een zware psychische stoornis hebben en toch iconische kunst maken? De grootste schilders van de afgelopen decennia waren gek én geniaal.

Deze kunstenaars maakten ondanks hun ziekte geweldige werken, maar werden er ook door belemmerd. 

Edvard Munch (1863 – 1944)

Zou een stabiel en gezond iemand De Schreeuw hebben kunnen schilderen? Vermoedelijk niet. Edvard Munch leed aan een bipolaire stoornis en een psychose. In een waas van verstandsverbijstering schoot hij ooit met een pistool twee vingertopjes van zijn hand en in 1908 werd hij opgenomen in een kliniek omdat hij voortdurend hallucineerde. De Schreeuw was het resultaat van een van die hallucinaties. In zijn dagboek schrijft Munch hoe hij met vrienden over straat loopt, als plots de hemel in bloed verandert en hij een open wond in zijn borst voelt. Een langgerekte schreeuw is alles wat hij kan uitbrengen.

Een uitsnede van een schets van De Schreeuw door Edvard Munch.

Francisco Goya (1746 – 1828)

Goya kent twee periodes: één voor zijn mental breakdown en eentje erna. De Spaanse schilder maakte in die eerste periode prachtige rococo-schilderijen. Tot syfilis hem doof maakt. In die periode lijdt Goya aan angstaanvallen en vraagt hij zich af of hij langzaam gek wordt. Zijn beroemde Black Paintings schildert hij in die tijd op de muren van zijn huis in Madrid: grimmige, donkere fresco’s waarin Goya al zijn angsten en gekte stopt.

Two Old Ones Eating Soup door Francisco Goya.

Anton Heyboer (1924 – 2005)

De meeste mensen zullen Heyboer eerder gek dan geniaal noemen. Toch was hij ook zeker een gerespecteerd kunstenaar: zijn werk was in de jaren zestig en zeventig te zien in het MoMa, LACma en het Stedelijk Museum. Waar Heyboer precies aan leed is niet duidelijk, maar in de Tweede Wereldoorlog had hij een zwaar trauma opgelopen in een werkkamp. Bovendien had Heyboer een bijna-doodervaring en voelde hij zich nooit écht thuis in de maatschappij. Met zijn kunst ging hij zijn demonen te lijf. Heyboer ontwierp een ingewikkeld systeem waarmee hij een psychiatrische kliniek wist te vermijden.

Een uitsnede uit Het Goede Moment door Anton Heyboer.

Paul Gauguin (1848 – 1903)

Hij schilderde kleurrijke werken in tropische oorden als Tahiti en Martinique, maar was eigenlijk een gigantische brokkenpiloot. Paul Gauguin leed aan van alles en nog wat. Hij brak zijn enkel in een gevecht buiten een kroeg en zou de rest van zijn leven mank lopen. Daar bovenop kreeg hij dysenterie en syfilis. Zijn zwakke gezondheid maakte hem depressief en de chronische pijn aan zijn enkel dwong hem dagen in bed door te brengen. Na een mislukte zelfmoordpoging lag Gauguin opnieuw maanden in bed, tot hij op 54-jarige leeftijd overleed aan een overdosis morfine.

Waar Komen We Vandaan? door Paul Gauguin.

Vincent van Gogh (1853 – 1890)

Een van de bekendste schilders een psychische stoornis is Vincent van Gogh. Over alle ziektes waar hij aan leed zijn boeken volgeschreven. Borderline, epilepsie, een bipolaire stoornis, de ziekte van Ménière: hij zou het allemaal gehad hebben. Wat het ook moge zijn, het staat als een paal boven water dat Van Gogh fikse mental issues had. Hij sneed zijn eigen oor eraf en probeerde zelfmoord te plegen door een pistool af te vuren op zijn borstkas (al zijn de meningen over dat laatste verdeeld.)

Zelfportret door Vincent van Gogh.

Jackson Pollock (1912 – 1956)

In 1938 veranderde het leven van Jackson Pollock voorgoed. De kunstenaar had een zware paniekaanval en zocht zijn toevlucht in alcohol. De rest van zijn leven zou hij alcoholverslaafd zijn. Het stond zijn kunst niet in de weg: zijn meest succesvolle periode kende hij met de bekende drip-schilderijen (1947 – 1950). Toch zou zijn alcoholverslaving het einde betekenen. Pollock werd depressief en zag zijn huwelijk in zwaar weer belanden na een affaire. In 1956 kwam hij om het leven in een auto-ongeluk. Pollock zat dronken achter het stuur.

Convergence door Jackson Pollock.

In het Outsider Art Museum vind je nog veel meer werken van kunstenaars die de strijd aangingen met hun psychische problemen. Bezoek het museum nu met € 4,- CJP-korting!

Comments

Gerelateerde kortingen

Het Outsider Art Museum
€ 4,- CJP-korting

Het Outsider Art Museum

Stap in als je durft

We maken gebruik van cookies om jouw website-ervaring te optimaliseren. Door gebruik te maken van CJP.nl ga je hiermee akkoord.