Ontdek
Kortingen Win CJP events
Over CJP
Contact
Koop je pas Inloggen
Kunst kan best een geschiedenisles zijn
05 OKT 2017 • Door Simone van Saarloos • Beeld: Frank Ruiter • Meer blogs over Expo

Kunst kan best een geschiedenisles zijn

Simone van Saarloos wil iets kwijt. In het beste geval zijn kunstenaars ongebonden. Idealiter is kunst vrij. En toch mag kunst vooral heel veel niet zijn: geen politiek statement, geen moraliserend vingertje, geen geschiedenisles. Maar is vrijheid niet juist: kunnen zijn wat je niet mag zijn?

De Nederlandse kunstenares Patricia Kaersenhout eist die vrijheid op. Vlak voor de zomer presenteerde ze een driehoek aan tafels, gedekt voor 36 bijzondere vrouwen.
Deze installatie heet Guess Who’s Coming To Diner Too? en was te zien in de Amsterdamse studio WOW. Het werk is een antwoord op een ander kunstwerk, The Dinner Party, van de Amerikaanse Judy Chicago. In de jaren zeventig maakte Chicago een tafel voor 39 bijzondere vrouwen die geschiedenis schreven – van de Amerikaanse dichteres Emily Dickinson tot de Griekse wiskundige Hypatia. Met de hulp en ideeën van anderen ontwierp Chicago een dinerbord voor elk van hen. Op ieder bord verbeeldde ze een vagina. Soms abstract, met bijvoorbeeld een bloem, soms explicieter. De tafel bevatte één zwarte vrouw, de Amerikaanse activiste Sojourner Truth.

The Dinner Party

Guess Who's Coming To Dinner Too?

Truth streed voor de afschaffing van slavernij en voor het stemrecht van vrouwen. Voor haar ontwierp Chicago geen vagina. Haar bord was het enige bord waarop geen vrouwelijk geslacht te zien was. Waarom? Misschien wilde ze de overmatige seksualisering van zwarte vrouwen
tegengaan, speculeert Kaersenhout. Misschien waagde ze zich daarom niet aan een vagina voor Truth. Hoe dan ook: er zijn overheersend veel witte vrouwen aanwezig bij de viering van Chicago. Daarom besloot Kaersenhout een eigen tafel te maken en noemde deze: Guess Who’s Coming To Dinner Too?

De geschiedenis wordt maar al te vaak verteld alsof er in het verleden alleen mannen leefden. Als er dan vrouwen verschijnen, zijn het vaak de verhalen van witte vrouwen die de moeite waard worden gevonden. Kaersenhout wilde deze ongelijkheid zichtbaar maken. Ze deed research en koos met moeite 36 vrouwen. Met moeite, omdat ze zovéél bijzondere ‘heldinnen van verzet’ vond, dat het moeilijk bleek om de tafel klein te houden. Kaersenhout maakte een selectie, reserveerde de plekken aan tafel en schreef hun namen en verhalen op. In plaats van
breekbare borden, koos ze voor een vorm die samen kon worden gecreëerd: twee jaar lang borduurden honderden verschillende vrouwen de namen van deze heldinnen op tafelkleden.

Het werk is niet alleen bedoeld als eerbetoon aan de tevoorschijn geborduurde vrouwen. Hun namen en verhalen wijzen erop dat het ertoe doet wie verhalen kan vertellen en overbrengen, wie mag spreken en vooral: naar wie er wordt geluisterd. Zoals een Afrikaans gezegde luidt: ‘Until the lion tells his side of the story, the tale of the hunt will always glorify the hunter’. Daar maak ik, voor de volledigheid, graag lioness, her story en huntress van. Hetzelfde verhaal is nooit hetzelfde verhaal, wanneer het perspectief verandert.

Patricia Kaersenhout

Het kantelen van de wereldkaart

Sowieso is de opvatting dat een kunstwerk een totaal nieuwe creatie betreft, altijd vals. Een roman kan bijvoorbeeld een totaal nieuw verhaal vertellen, maar de woorden die erin staan bestonden al. Zoals in deze zin: misschien vind je deze volgorde en samenstelling van woorden nergens anders terug, maar de gebruikte woorden zijn hoe dan ook oud.

Dat kunst geen duidelijke les mag bevatten, zegt vooral veel over onze opvatting van kennis. Kennis is macht, roepen we vaak. Wanneer we over macht spreken, verwijzen we tegenwoordig niet naar een soort goddelijke, mystieke macht. Macht heeft een meer economische connotatie:
de grootste speler zijn, het meest bezitten, een monopolie bestieren. De kennis die Patricia Kaersenhout presenteert, veroorzaakt eerder een vermindering van dat soort heersende macht. Ze zegt: de macht van de helden die we eren, is minder groot dan we vaak denken. Bovendien is zulke macht meestal verweven met de onderdrukking van anderen.

De feiten die Kaersenhout aan het licht brengt, zijn minder belangrijk dan wat het zién van deze namen en heldendaden teweegbrengt. Het zien van de namen van deze ‘heldinnen van verzet’ is niet bedoeld als kennis, ze vraagt het publiek niet om feiten in te studeren. De verhalen vormen juist een verwijzing naar onwetendheid. Het gaat Kaersenhout niet om een reproductie van informatie en kennis, maar om de nieuwe blik die de confrontatie met deze kennis teweeg kan brengen. Het is als het kantelen van de wereldkaart. Feitelijk ligt Europa niet in het midden van de wereld, die bol is, en toch tekenen we een kaart met Europa in het midden, terwijl Amerikanen hún contintent centraal zien liggen. In principe is er geen boven of onder, geen noord of zuid – in het heelal is er immers geen richting. Zo bestaat het verhaal van de jacht misschien ook uit nog veel meer dan het perspectief van de jaagster of de leeuwin. Misschien hebben het gras en de lucht ook wel iets te zeggen. Kaersenhout toont vooral dat de geschiedenis een nogal gekunstelde versie van de werkelijkheid is. Als dát geen kunst is!

Simone van Saarloos schreef dit essay voor C. magazine 8. Heb je deze niet thuis ontvangen? Pas gauw de instellingen van je CJP account aan, zodat je de volgende editie wel thuis gestuurd krijgt. Voor nu kan je dit magazine ook hier digitaal lezen. De expo van Kaersenhout is inmiddels voorbij, maar CJP is nog lang niet klaar met korting geven. Kijk hier op welke musea jij flink wat euro's kan besparen.  

Comments

Gerelateerde kortingen

Finders Keepers
€ 3,50 CJP-korting

Finders Keepers

Prullaria wordt kunst

Fashion Cities Africa

Terug naar de Afrikaanse roots

€8,-

Museum Het Valkhof

Het museale jonkie van Nijmegen

€ 5,50

De Pont

Alle grote der (kunstzinnige)aarde voor helemaal niets met je favoriete blauwe pas

Gratis

Tropenmuseum

Neem een heel voordelig lesje cultuurgeschiedenis samen met CJP

€ 1,-

Rijksmuseum

Dé plek voor je broodnodige portie Vermeer en Rembrandt

50%