Ontdek
Kortingen Win CJP events
Over CJP
Contact
Koop je pas Inloggen
Hoe geniet je van klassieke muziek?
12 OKT 2016 • Door Martine Bakker. Beeld: Merlijn Doomernik. • Meer blogs over Lezen

Hoe geniet je van klassieke muziek?

Waarom is Bach zo’n toffe peer? Hoe komt het dat dirigenten zich als goden gedragen? Bestaat er ook klassieke muziek voor hiphoplovers? CJP’s Martine leerde van Alles begint bij Bach-auteur Merlijn Kerkhof waarom simultaan gepingel op instrumenten nou zo mooi is.  

Mijn ouders luisterden altijd naar klassieke muziek en daardoor waren mijn eerste woorden iets in de trant van ‘nee, mama, niet wéér Mozart’. Ik heb een trauma aan de Matthäus-passion die per ongeluk over mijn Alfred J. Kwak-bandje was gespoeld en associeer klassiek doorgaans met de dood. Merlijn Kerkhof (voeg hier zelf een kerkhof-gerelateerd grapje toe) ziet dat anders. Hij is journalist, muziekcriticus en schrijver van Alles begint bij Bach – wat je moet weten over klassieke muziek. Een boek dat mensen over de streep trekt om van klassiek te houden. Tijd om van hem te leren, hoe ik het genre meer kan waarderen. (Dat rijmt ook nog.)

Ik ontmoet de klassieke muziekkenner in TivoliVredenburg, de plek waar zijn boekenrelease plaatsvond met als soundtrack een harpsessie van Remy van Kesteren en waar CJP’ers korting krijgen op de klassieke programmering. Merlijn ‘sterft bijna van de honger’ en heeft daarom een ontbijt besteld. Al is hij bang dat hij vóór die tijd het loodje legt. Zo hebben wij (Bakker en Kerkhof) het, tijdens het wachten op een croissantje, over onze dood. Hoe poëtisch.
Merlijn: ‘Wat wil jij dat er wordt gedraaid op je begrafenis?’ Ik zegt iets over N.W.A. met Fuck tha police en ga ervan uit dat hij waarschijnlijk een moeilijk requiem van een dode componist kiest. Dat beaamt hij.

Merlijn, je boek legt uit wat klassieke muziek is. Dus: wat is klassieke muziek?

Er is geen sluitende definitie van muziek in het algemeen, laat staan van klassieke muziek in het bijzonder. Ik zie het als muziek die generaties voor ons wilden bewaren, omdat ze het kwalitatief goed vonden. Het is een literaire traditie: je schrijft noten op papier en iemand anders speelt dat. Heel anders dan popmuziek. Neem The Beatles. Je kan hen coveren, maar dan speel je The Beatles na. Ook al ben je een betere gitarist dan John Lennon, het is het tóch niet. Bij klassiek zit dat anders. Niemand zegt: zit je nou Mozart na te spelen?’

Je hebt je boek naar Bach vernoemd. Waarom heb je hem als rode draad gebruikt?  

‘Bach wordt in Nederland gezien als de allergrootste componist. Hij is de eerste componist die op een voetstuk werd geplaatst. We accepteren klassieke muziek nu als iets dat er altijd al was, maar dat klopt niet. De hele canon, het werk van een selectie grote componisten die iedereen dan zou moeten kennen, is bedacht aan het begin van de negentiende eeuw. Het interessante is dat de vorming van die canon samenvalt met het ontstaan van de Duitse eenheidsstaat. In Bachs tijd bestond Duitsland uit versnipperde deelstaten, maar op een gegeven moment kwam het idee van eenheid tot stand. Muziek, en de daarbij horende genieën uit het verleden, werd gebruikt als bindende factor. Bach was één van hen. Klassieke muziek werd de maïzena van het volk. Nationalisme heeft een nare bijsmaak, toch is klassieke muziek is er een mooi bijproduct van.’

Stel: ik wil indruk maken met mijn muzikale kennis. Hoe hoor ik het verschil tussen Beethoven, Bach en Mozart?

‘Hoe meer je naar hun muziek luistert, hoe beter je het gaat herkennen. Het wordt een onderdeel van je muzikale DNA. Luister op een moment dat je tijd hebt. Voor zowel Beethoven, Mozart of Bach geldt: het is complexe muziek. Toch haal je veel voldoening uit het luisteren naar muziek van deze componisten. Beethoven is niet per definitie behaaglijk en kan heel ruw zijn. Zijn muziek voelt als een stomp in je maag, eindigend in een soort gejubel. Het is iemand die je altijd bij de les houdt en soms ook duister is. Mozart heeft ook een mysterieuze duisterheid, maar is een stuk galanter. Bach komt weer uit een andere periode en kenmerkt zich door meerstemmigheid.’

Hier The Best of Back in a remix.

Wat ik dus altijd mis bij klassieke muziek zijn de songteksten. Een verhaal. Hoe ga ik daarmee om?

‘In de Matthäus-passion wordt Jezus aan het kruis genageld. Best wel een verhaal toch? En wie heeft een verhaal nodig als je super mooie muziek hebt? Je kunt er trouwens altijd dingen bij bedenken en er bestaat verhalende muziek. Zo is pianist en componist Franz Liszt de ontdekker van het genre ‘symfonische gedichten’. Dat zijn orkeststukken gebaseerd op gedichten. Of neem Symphonie fantastique van de Fransman Berlioz. Hij maakte een symfonie met een verhaal, die voelt als een psychedelische trip. Je hoort in het gedeelte over een executie zelfs een kop rollen.’

Waarom is de dirigent zo’n held? Hij staat alleen maar met een stokje te zwaaien.

‘Mensen willen iemand adoreren. Dirigenten zijn vaak een beetje megalomaan of egocentrisch. Er komen ook allerlei verantwoordelijkheden bij kijken. De rol van de dirigent staat vaak ter discussie. Er zijn mensen die denken dat hij zijn visie over een bepaald stuk oplegt aan het orkest. Dat zij zijn geniale masterplan uitvoeren. Dat is niet helemaal waar. Die musici hebben zelf ook ideeën over wat ze spelen. Toch wil het publiek die dirigent. Zoals ik in mijn boek schrijf: de enige dictator achter wie wij ons met goed fatsoen kunnen scharen.’

Even een muzikaal intermezzo. Eén van Merlijns afspeellijsten die je hier kunt vinden. 

Wat is de beste plek voor live klassieke muziek?

‘We hebben in Nederland veel mooie, goede zalen. Het Concertgebouw is wereldberoemd, omdat er een natuurlijke akoestiek is. In andere zalen hebben mensen met meetapparatuur erover nagedacht. TivoliVredenburg is heel mooi. In de sympathieke grote zaal voelt het alsof je een concert samen met de andere concertbezoekers beleeft. Dat komt door de socialistische rode stoelen en de arenavorm. Verder klinkt de Vereeniging in Nijmegen super mooi en ik hou ook van De Doelen. Ik kom uit Rotterdam en deze plek is net zoals de stad. Wederopbouw-architectuur en modernistisch straight forward. Het is niet zo intiem, maar naar een klassiek concert ga je toch voor jezelf. Het gebeurt in je hoofd.’

Ik hou van hiphop en emotionele ballades van Mariah Carey. Wat is je gepersonaliseerde luisteradvies voor mij?  

‘Voor je hiphopliefde zou ik zeggen: luister naar Jacob ter Veldhuis. Internationaal bekend als Jacob TV. Deze, nog levende, Nederlander knipt stukken uit nieuwsfragmenten en monteert ze tot er een melodie ontstaat. Ruig, origineel, ritmisch en door de samples nauw verwant aan hiphop. Voor je Mariah Carey adviseer ik Tsjaikovski. Erg emotioneel beladen.’

Heeft Tsjaikovski net als Mariah Carey ook een kerst-cd?

‘Ja! Hij heeft drie balletten gemaakt: Het Zwanenmeer, De schone slaapster en De Notenkraker. Die laatste speelt zich af onder de kersboom.’

Top. Nu weet ik wat ik tijdens kerst kan draaien als mijn ouders me smeken om te stoppen met mijn All I want for Christmas-lipdub. Tsjaikovski.

Ben je benieuwd naar Merlijn Kerkhof’s Alles begint bij Bach? CJP’ers krijgen € 2,50 korting op het boek! Print onderstaande kortingsbon uit en lever het in bij de erkende boekhandel. Verder krijgen CJP’ers dikke korting op klassieke concerten, bijvoorbeeld in TivoliVredenburg en het Amsterdamse Concertgebouw. Aanrader: volg Merlijn op Spotify en luister naar zijn playlist. Er zit gegarandeerd iets tussen wat jij ook kan waarderen. 

Deze bon in een Word-document slepen, uitprinten en inleveren bij de erkende boekhandel.

Comments

Gerelateerde kortingen

Tivoli Vredenburg
20% CJP-korting

Tivoli Vredenburg

Start je klassieke fase

De Doelen

Jazz, wereldmuziek en klassiek voor een héél zacht prijsje

€ 9,-

Concertgebouw

Deze heilige concertgrond betreden hoeft niet duur te zijn

Tot € 30,-