Ontdek
Kortingen Win CJP events
Over CJP
Contact
Koop je pas Inloggen
Anansi: Zes poten en ontelbaar veel bedrog
18 OKT 2016 • Door Sharona Badloe • Meer blogs over Theater

Anansi: Zes poten en ontelbaar veel bedrog

Je hebt misschien wel eens van de volksverhalen over deze sluwe spin gehoord. Anansi is sinds kort opgenomen in de Nationale Inventaris Immaterieel Cultureel Erfgoed. Maar hoe is deze spin daar beland? Wij namen het onder de loep.

Ik wandelde als kleine meid tussen de vele sprookjes en kinderverhalen in de bibliotheek. De meeste daarvan waren van Europese of Noord-Amerikaanse oorsprong. Een boek waar een grote spin lachend in een hangmat zat, trok mijn aandacht. Mijn moeder, die uit Suriname komt, herkende het meteen. Wij namen het boek mee en onderweg naar huis vertelde ze het ene na het andere verhaal over de spin en zijn slimme trucs. Het leukste was dat ik de elementen van Suriname, waar ik van mijn familie veel over gehoord had, kon herkennen in de verhalen. Ik heb dan ook lang gedacht dat Anansi een Surinaamse spin was, maar Suriname is slechts een deel van zijn geschiedenis.

De Zonnegod

De Anansi verhalen zijn ontstaan in West-Afrika, waar ze van mond op mond verteld werden. Tot aan de achtiende eeuw was Anansi een god en schepper, hij werd namelijk beschouwd als de zon zelf. Men zag de ronde zon als een spin die in zijn eigen stralen zat, al ware het een web. Maar spinnen kunnen zich natuurlijk aan hun draden naar de grond laten zakken. Al snel gleed de zonnegod langs zijn web naar beneden, waar hij zich bij de mensen voegde. Eerst als bemiddelaar tussen hemel en aarde, later nam hij steeds menselijkere karaktereigenschappen aan. Vanaf dat punt werd Anansi een trickster.

Boef of held?

Het kattenkwaad dat Anansi uithaalde werd steeds gruwelijker. Hij stal voedsel, verraadde zijn vriend, de dood, en benadeelde zelfs zijn eigen vrouw en kinderen. De verhalen van Anansi zijn heel lang verbannen geweest in Afrika. Door het vertellen van de verhalen zou je mensen verkeerde moralen aanleren. Toch bleven ze rondzingen en verdween daarmee langzaam het taboe rondom Anansi. Hoewel de spin vreselijke trucs uithaalde, was hij een held voor vele. Als klein, zwak en arm insect, versloeg hij dieren die vele malen groter, sterker en rijker waren. Een bron van inspiratie die we allemaal wel kunnen gebruiken.

Anansi neemt op gruwelijke wijze de plaats van de koning in.

Protestspin

Uiteindelijk ging Anansi met de slaven van Afrika mee naar Suriname en de Antillen. Daar kregen de volksverhalen een hele andere betekenis. De slaven mochten hun eigen cultuur niet uiten en vertelden hun verhalen stiekem. Er werden karakters ontwikkeld waarmee de slaven konden spotten met de slavendrijvers. De tijgers, sterk maar dom, zijn daar een goed voorbeeld van. De kleine, maar slimme Anansi versloeg de tijgers in elk verhaal. Zo werd de spin een belangrijk protestfiguur voor de slaven. Hij zorgde voor afleiding, plezier, en nog belangrijker: hoop.

Reis naar Nederland

Door de migratie vanuit Suriname is Anansi ook in Nederland terecht gekomen. Zo had ik als klein meisje in de bibliotheek van Almere ineens een kinderboek met Anansi-verhalen in mijn hand. Vooral één verhaal bleef me bij: Het zoo-syndroom. Misschien wel het enige verhaal waar Anansi compleet onbaatzuchtig zijn mededier te hulp kwam. Je leest het hier, maar om alvast een idee te krijgen:

Het zoo-syndroom

Anansi gaat op bezoek bij zijn neef in de dierentuin en merkt dat bijna alle dieren dodelijk ziek zijn, of levenloos op de grond liggen. Zijn neef hangt rochelend in zijn web en valt voor de ogen van Anansi dood neer. (Duidelijk een heel fijn verhaal voor in een kinderboek.) De spin komt erachter dat de dieren sociaal contact nodig hebben. Hij pakt wat simpele kruiden uit zijn tuin, doet zich voor als bekende medicijnman en beveelt de wachter om de dieren uit hun kooi te laten voor zijn ‘geheime medicijn.’ De dieren staan in de rij voor de kruiden en beginnen al gauw te praten, lachen en zingen. Door de truc van Anansi was iedereen weer gezond.

Moraal van het verhaal? Mensen hebben altijd anderen nodig. Of misschien heeft iedereen wel een spin in zijn leven nodig. Toch even goed nadenken voordat je een krant oprolt en die spin achterna gaat dus.

Maakt Anansi je nieuwsgierig naar de Afrikaanse cultuur? In het Rotterdams Wereldmuseum is de tentoonstelling Afrika 010 te zien. Met een CJP-pas krijg je € 12,- korting, waardoor je hier voor maar € 3,- naartoe kunt.

Comments

Gerelateerde kortingen

Wereldmuseum Rotterdam
€ 12,- CJP-korting

Wereldmuseum Rotterdam

Doe een rondje wereldculturen samen met je CJP-pas