Ontdek
Kortingen Win CJP events
Over CJP
Contact
Koop je pas Inloggen
Wij leerden Ai Wei Wei kennen in Foam
15 SEP 2016 • Door Rick van Veluw. Beeld: Rick van Veluw, Wikimedia • Meer blogs over Expo

Wij leerden Ai Wei Wei kennen in Foam

Foam wrijft zich in de handen met een bijzondere tentoonstelling: vanaf vandaag toont het fotografiemuseum in Amsterdam een collectie foto’s van de Chinese kunstenaar Ai Wei Wei. Redacteur Rick ging als Wei Wei-leek naar de persconferentie.

Wat ik weet van Ai Wei Wei? Hij is een Chinese kunstenaar en activist die het systeem in China bekritiseert en daarom niet meer welkom is in het land. Verder kom ik niet. Oh, ik weet dat je Wei Wei uitspreekt als 'wai wai'. Toch gaat het kriebelen als bekend wordt dat Wei Wei binnenkort in Foam langskomt. Wat voor werk gaat hij daar exposeren? Is het controversiële kunst of naar Europese maatstaven braaf en doorsnee? Ik stuur een mail naar Foam dat ik graag op de perslijst wil en slinger intussen het internet aan om mee te weten te komen over Wei Wei.

Dit is Ai Wei Wei.

Dit is wat ik leer van de eeuwige bron der kennis (Wikipedia) en aanverwante sites: de Chinese kunstenaar wordt in 1957 geboren in Beijing. Ai studeert daar aan de filmacademie. In New York spendeert hij ook een aantal jaren, tot de ziekte van zijn vader hem dwingt terug te keren naar China. Daar wordt hij een doorn in het oog van de regering door zijn controversiële kunst, kritische blogs en journalistieke graafwerk. Na een zware aardbeving in de Szichuan-provincie in 2008, onthult hij dat er veel meer mensen zijn omgekomen dan de regering officieel naar buiten brengt. Ai stelt dat dat door de slechte staat van openbare gebouwen als scholen en dorpshuizen komt. In 2011 arresteert de politie hem en wordt hij zonder reden 81 dagen vastgehouden. Na zijn vrijlating vestigt hij zich in Berlijn.

Smakeloos en kitscherig

Tegelijkertijd wordt Wei Wei ook in Europa bekritiseerd: hij zou zijn status als dissident misbruiken om ‘smakeloze en kitscherige’ kunst aan de man te brengen. De bekende curator Francesco Bonami zei ooit eens: ‘Ze zouden Ai Wei Wei moeten opsluiten om zijn kunst, niet om zijn politieke denkbeelden.’ Dit jaar deed een foto van Wei Wei ook veel stof opwaaien: hij liet zich op een strand portretteren als het verdronken Syrische jongetje Aylan Kurdi.

Hier ensceneert Wei Wei de iconische foto van het aangespoelde Syrische jongetje.

De tentoonstelling #SafePassage in Foam bestaat uit twee series foto’s: enerzijds beelden van undercover agenten die Wei Wei in de gaten houden, anderzijds een gigantische hoeveelheid foto’s van de vluchtelingencrisis. Wei Wei spendeerde tijd tussen vluchtelingen in Afrika, Europa, Azië en het Midden-Oosten en legde dat allemaal vast met zijn mobieltje. Dat is ook het eerste wat de Chinese activist doet als hij de expositieruimte binnen komt lopen: een foto maken van de pers. Hij legt alles vast en post het direct op Instagram. Een beschermingsmechanisme, zo vertelt hij: volgers zullen direct alarm slaan als ze niets meer van hem vernemen.

Een foto van de fotografen in Foam.

Activist of kunstenaar?

Artistiek adjunct-directeur Marcel Feil komt gelijk ter zake in het vraaggesprekje met Wei Wei, die microfoon losjes vasthoudt en meer mompelt dan praat. Of hij nu activist of kunstenaar is? Volgens Wei Wei is het niet los van elkaar te zien. ‘Ik maak kunst om de wereld om me heen te begrijpen. Dat is egoïstisch, maar daarin kom ik ook zelf naar voren.’ Daarom deze tentoonstelling: hij wilde laten zien wat voor trieste dingen hij zag, bijvoorbeeld op het strand van Lesbos. Hoe hele families aankomen in krakkemikkige bootjes en hij zich compleet machteloos voelde. Bovendien voelt hij een verwantschap met vluchtelingen, als dissident. Wei Wei’s definitie van een vluchteling is simpel: heb je je familie of land moeten verlaten om de één of andere reden, dan ben je vluchteling.

De muren zijn behangen met Wei Wei's foto's.

De geënsceneerde foto van Kurdi komt ook ter sprake: Feil quoot critici van Wei Wei en heeft het over ‘slachtofferporno’. Wei Wei reageert koeltjes. ‘De kritiek heeft me verbaasd. Ik wist niet dat dat taboe was en heb me nooit beseft dat de originele foto zo iconisch was.’ Wei Wei is opvallend down to earth in zijn antwoorden; zonder opsmuk, helder en duidelijk. Best verfrissend, soms irritant. Bijvoorbeeld wanneer iemand uit de zaal vraagt waarom de muren in de zaal met middelvingers zijn gedecoreerd. ‘Dat heeft geen speciale betekenis. Ze moesten de muur ergens mee behangen, denk ik,’ zo reageert Wei Wei. Ja, okay. Zal wel.

Leuk, zo'n middelvingerbehang.

Wij denken wel te weten waarom die middelvingers er hangen: de ruimte hangt namelijk ook vol met foto’s die Wei Wei zelf schoot van Chinese undercoveragenten die hem schaduwen en in de gaten houden. Het is alsof je de Privé openslaat, vol kiekjes van betrapte mannen en vrouwen. Alleen gaat het hier niet over BN-ers van de C-garnituur die op vakantie zijn in Ibiza, maar de Chinese overheid die Wei Wei niet met rust laat. Je ziet foto's van een dinerend stel dat continu op hun telefoon kijkt: volgens Wei Wei undercoveragenten. Twee theedrinkende mannen op een balkon maken zich uit de voeten als de Chinese kunstenaar hen betrapt. Verderop hangen foto's van Wei Wei zelf: foto's die hij ontfutselde van een geheim agent. Een fascinerend inkijkje in het leven van een dissident.

Betrapt! Een undercoveragent kijkt verschrikt op van zijn telefoon.

De andere twee zalen hangen propvol kleine foto’s. Alsof je je digitale fotorol van je smartphone helemaal uitprint. Dat is dan ook precies wat Wei Wei gedaan heeft. Je ziet op de muren gelukkig geen beelden van goed gelukte pasta carbonara’s of een zonsondergang, maar wel vluchtelingen, reddingsboeien, selfies, stranden en aangespoelde boten. Toch maakt het minder indruk dan de eerste ruimte. Je ziet Wei Wei voortdurend zelf in beeld: alsof de beroemde kunstenaar is afgedaald naar de aarde en daar vluchtelingen ontmoet. De meest geslaagde foto’s moet je ergens zien te vinden in de wirwar, maar ze groot exposeren is ook geen goed idee: de kunstenaar is geen professionele fotograaf en schoot de beelden met zijn mobieltje. 

Een dubbel gevoel dus, na de persconferentie en een korte rondgang door Foam. Wij gaan zeker nog eens terug; na een persmoment van een uur loop je toch wat sneller door een zaal. Ben jij liefhebber van Wei Wei’s werk of vind je het niets? Laat het weten in de comments! 

De tentoonstelling #SafePassage is van 16 september tot en met 7 december te zien in fotografiemuseum Foam. Met je CJP-pas krijg je € 4,- korting op een ticket!

Comments

Gerelateerde kortingen

Foam Fotografiemuseum Amsterdam
€ 4,- CJP-korting

Foam Fotografiemuseum Amsterdam

Stap voor een schijntje in de wonder wereld van de fotografie