Ontdek
Kortingen Win CJP events
Over CJP
Contact
Koop je pas Inloggen
Poëzie-les van dichtprofessor Deckwitz
28 JUN 2016 • Door Rick van Veluw. Beeld: Merlijn Doomernik, Canvas, Pexels. • Meer blogs over Lezen

Poëzie-les van dichtprofessor Deckwitz

Waarom zitten er zoveel witregels in poëzie? Waarom zegt de dichter niet gewoon wat hij bedoelt? In het boek Olijven moet je leren lezen geeft Ellen Deckwitz een cursus genieten van poëzie. Wij namen haar belangrijkste lessen ter harte.

Volgens Ellen is het niet per se onwil dat mensen poëziebundels links laten liggen, maar zijn ze bang om dom over te komen als ze het niet snappen. ‘In de aanloop naar dit boek ben ik zoveel mensen tegengekomen met dezelfde vragen,’ vertelt Ellen ons. ‘Waarom rijmen niet alle gedichten? Kan een gedicht alles betekenen? In dit boek wil ik antwoord geven op de meest prangende vragen zodat de drempel om poëzie te lezen weer wat lager ligt. Want het gaat soms ook om nodeloze onwetendheid. Als iemand mij in een kwartiertje de regels van ganzenbord uitlegt, kan ik gewoon meespelen.’ En zo is het. Wij lazen het gedicht Zeewaarts gezegd van Paul Snoek met de drie belangrijkste lessen van Ellen in ons achterhoofd.

Dit is dichter Paul Snoek met drie katten.

Zeewaarts gezegd

De zee is trots op haar duinen. 
Brekensgereed houdt zij de duinen bestendig. 
Zij heeft haar kusten lief en kust ze. 

De zee plant zich voort in het water. 
De zee is voedzaam als een rijpe boomgaard. 
Zij is de moeder van de grootste sterren. 

De zee is een regen van goedheid, 
beken het maar, zij is onmisbaar. 
De zee blijft zoals altijd altoos vrede, 
want in zee werd nog niemand mishandeld. 

Les 1: Een dichter zegt niet gewoon wat hij/zij bedoelt, maar precies wat hij/zij bedoelt.

Een gedicht wil altijd iets zeggen, maar begrijp je misschien niet direct na één keer lezen. Waarom is de zee de moeder van de grootste sterren? Waarom werd er nog niemand mishandeld in zee? Ho ho ho, rustig aan. Niet gelijk zoveel vragen. Waar heeft Snoek het over? Hij dicht liefdevol over de zee. ‘Zij heeft haar kusten lief en kust ze’. Ze is voedzaam, een moeder, een regen van goedheid. Onmisbaar zelfs. Het voelt sereen, zachtaardig. Als een ode aan de zee. Nu zie je het: het kussen, dat is eb en vloed. Alleen zegt Snoek dat niet zoals hij het gewoon bedoelt, maar precies zoals hij het bedoelt.

Even een mooi fotootje van de zee als tussendoortje.

Les 2: Een gedicht kan veel betekenen, maar niet alles.

Volgens Ellen zijn in een tekst altijd aanwijzingen voor een betekenis te vinden. ‘Anders zou je net zo goed een plak kaas kunnen gaan interpreteren’, aldus dichtprofessor Deckwitz. Poëzie betreft een leesafspraak: de dichter verwerkt een betekenis in zijn gedicht en jij doet je best dat eruit te halen. Laten we ons best doen met Zeewaarts gezegd. We hebben al voorzichtig geconcludeerd dat Snoek de zee liefheeft. Ze is als een moeder, draagt vrucht als een rijpe boomgaard. Waarom werd er nog niemand mishandeld in zee? Omdat ze zoals altijd vrede blijft. Ze houdt het hoofd koel. Hier spreekt meer een gevoel uit dan een betekenis: de zee als spil van het leven.

Les 3: Moderne poëzie rijmt, alleen zelden aan het eind van een regel.

Deze les ondergraaft het bestaansrecht van een website als rijmwoordenboek.nl. Een gedicht hoeft geen eindrijm te hebben; dat de laatste woorden van elke regel op elkaar rijmen. In Olijven moet je leren lezen schrijft Ellen dat eindrijm simpelweg niet meer in de mode is. Wel kunnen de klinkers rijmen, en dan spreken we logischerwijs van klinkerrijm. Zit er enige vorm van rijm in Snoeks Zeewaarts gezegd? Jazeker! Snoek speelt met kusten/kust, past klinkerrijm toe bij voedzaam/moeder, boomgaard/grootste en verwerkt zelfs good old eindrijm met ‘Beken het maar, zij is onmisbaar’. Verder lezen dan je vinger lang is folks.

Dit is Ellen trouwens. (Foto: Merlijn Doomernik)

Lees je mee en denk je ‘supertof, ik moet eens een bundel lezen’ of denk je ‘wat een onzin’? Volgens Ellen is poëzie voor mensen met een acquired taste. ‘Ik geloof niet dat iedereen er zoveel uit kan halen. Maar als ik workshops geef op scholen, zijn er altijd wel twee, drie leerlingen die het écht ontdekken. Dit is er ook nog! Net als toen ik erachter kwam dat er meer was dan popmuziek. Zo hoop ik dat lezers van het boek in poëzie hun nieuwe passie vinden.’ En dat poëzie een groter publiek mag krijgen, want dat verdient het. Wat is volgens Ellen in een ideale wereld de invloed van Olijven moet je leren lezen?  ‘Dat we luisteren naar elkaar. Poëzie kan een doel zijn; een gedicht kan je ogen openen. Maar het is ook een middel. Luister je wel echt naar wat er gezegd wordt? Kijk naar de politiek op dit moment, alle sentimenten die bij de Brexit bovenkomen. Wat zeggen politici op de komma? Horen we wat we denken te horen of wordt er iets heel anders gezegd? In een ideale wereld is poëzie een middel om begrijpend luisteren te verbeteren.’.

Olijven moet je leren lezen scoor je bij de betere boekhandel.

Comments