Ontdek
Kortingen Win CJP events
Over CJP
Contact
Koop je pas Inloggen
De CJP Literatuur-thermometer: eindrapport
26 APR 2016 • Door Jennifer Aardema. Beeld: Fjodor Buis. • Meer blogs over Lezen

De CJP Literatuur-thermometer: eindrapport

De cijfers zijn uitgedeeld, het rapport kan worden opgemaakt. Afgelopen weken voelden we zes schrijvers én schrijfsters aan de tand over hun werk, schrijversbestaan en hun gedachtes over het m/v-klimaat in de boekenwereld. Kunnen ze met die cijfers opgelucht langs bij oma Dresselhuys?

Eerst even over die score. Het was namelijk nogal wat om cijfers uit te delen. Want wie zijn wij om te bepalen hoe feministisch een schrijver of schrijfster is? En hoe doe je dat eigenlijk? Zoals Elfie Tromp zich terecht af vroeg: waar is het op gebaseerd? Het is namelijk niet zo dat Cisca bij haar oorspronkelijke meetlat uitgebreide feedback of inzicht in haar methode gaf. Sterker nog, ze zei er bewust helemaal niets over. ‘Er zijn geen statuten van de meetlat. Noch andere bij de notaris gedeputeerde stukken, slechts ikzelf, terzijde gestaan door afwisselende redactieleden, bepaalt het cijfer. Er is dus sprake van een volstrekt subjectieve beoordeling’*.  

De kracht daarvan is dat zowel de beoordeelde als de lezer van interview bij zichzelf te rade gaat. Vragen als ‘Is het cijfer terecht?’ en ‘Had het hoger of lager gekund?’ leiden automatisch tot de vraag ‘Wat betekent feminisme voor mij?’. Aangezien feminisme niet te vatten is in één bondige definitie en door iedereen weer anders wordt ingevuld, is het een mooie manier om eens na te gaan hoe je er over denkt. Cisca ging op deze manier alleen de dialoog aan met de geïnterviewde, maar ook met de lezer. Dat heeft ze best tof gedaan.

Thermometercriteria

Toch vinden we dat we zowel jullie als de schrijvers en schrijfsters niet helemaal in het donker kunnen laten over hoe we het hebben aangepakt. De volgende dingen hielden we in het achterhoofd bij de beoordeling.
1) De thermometer loopt van -10 tot +10. Harry Mulisch, zoals eerder vermeld, haalde het laagste cijfer ooit: een -3. Het hoogste cijfer ooit, +7, werd o.a. gehaald door Kees van Kooten. Een +4 is op deze schaal is dus best goed.
2) Onze Cis was de moeilijkste niet en liet zichzelf ook netjes meten. Haar cijfer? Een +7 (‘Als ik met een lekke band aan de kant van de weg sta, ga ik die niet zelf verwisselen’). Zelfs de opperhoofden van het feminisme zijn niet perfect.
3) De cijfers zijn gebaseerd op gesprekken die we met de schrijvers/schrijfsters hebben gevoerd. We legden ze allemaal dezelfde vragen voor, maar niet alles wat is gezegd is kwam ook daadwerkelijk in de interviews terecht. Kwestie van kill your darlings, omdat we nu eenmaal niet meer in de tijd leven waarin paginalange interviews de standaard zijn (die mazzel had Cis dan weer wel).
4) Tot slot: we zijn ons ervan bewust dat onze interviews slechts een indruk geven. Wie het écht goed aanpakt, neemt alle schrijvers onder de loep. Jong, oud, man, vrouw, wit, donker en alles daar tussen in.

Het patriarchaat de vinger geven

Goed, nu we ons helemaal hebben ingedekt, is het tijd voor de uitkomst (tromgeroffel). Het gemiddelde cijfer: +5. Het laagste een +4, het hoogste een +7. Geen cijfers onder de min. Dit resultaat bespreken we graag met iemand die er nog net iets meer kijk of heeft dan wij: Wiegertje Postma. Ze werkt nu in Londen voor VICE Europa als Managing Editor, was daarvoor hoofdredacteur bij VICE in Nederland en schreef de rubriek Alles is seksisme. Ook publiceerde ze eerder in Vrij Nederland, De Groene Amsterdammer en Opzij. Vorige week kwam haar bundel Vrouwen schrijven niet met hun tieten uit, ‘een staalkaart van de jongste generatie feministische schrijvers: breed geïnteresseerd, divers, en het patriarchaat schamper lachend de vinger gevend.’

Je boek is net een week uit en de eerste kritieken en reacties zijn binnen gekomen. Zat je met angst en beven in afwachting achter de computer?

‘Nee, niet echt. Ik vind het vooral interessant om te zien hoe er op wordt gereageerd en dat het onderwerp leeft, het is daarbij prima als mensen een andere visie hebben. Voor mij was het vooral belangrijk om te laten zien dat er verschillende ervaringen en ideeën leven en dat die allemaal gehoord mogen worden. Natuurlijk is geweld tegen vrouwen problematischer en ernstiger dan een roze stofzuiger in een speelgoedfolder, duh. Maar dat betekent niet dat je er dan maar je bek over moet houden. Niña Weijers zei daar iets sterks over, namelijk dat cultuurkritiek en activisme vaak door elkaar worden gehaald. Die zaken moeten juist naast elkaar kunnen bestaan. Dat bedoel ik ook met het ‘én, én, én, én, én, én, én’-feminisme in plaats van het ‘of-of’, zoals ik in het voorwoord schrijf.’

Roos van Rijswijk vertelde CJP dat ze het lastig vond om zich te mengen in het publieke debat, waar het er hard aan toe kan gaan. Ook Sarah Sluimer schrijft daarover in haar essay over twitterfeministen in Vrouwen schrijven niet met hun tieten. Vind jij het lastig om je over feminisme uit te spreken?

‘Nee, maar dat komt ook omdat ik geen twitteraar of Facebookdiscussieerder ben. Ik vind daar niks aan en haal er ook totaal geen voldoening uit. Toen ik Alles is seksisme schreef verwachtte ik daar veel haat op te krijgen, maar die bleef – op enkele domme reacties na – uit. Ik kreeg er juist bijna alleen maar positief commentaar op. Ik was oprecht verrast door het bruisende enthousiasme van de lezers. Zo werd ik ook gemaild door zowel mannen als vrouwen die zelfs nog meer suggesties aandroegen. Verder ben ik niet van het opiniestukken schrijven. Interviews geven doe ik wel, maar het is niet waar ik het gelukkigst van word. Liever ben ik op een actieve manier met onderwerp bezig. Door dit boek bijvoorbeeld samen te stellen, maar ook in mijn werk bij VICE. Zorgen dat er genoeg artikelen van vrouwen online komen of het taalgebruik genderneutraal te maken. Dat soort dingen.’

Vind je de literatuur een mannenwereldje?

‘Nee, helemaal niet. Als je kijkt naar docenten, redacteuren, uitgevers: in die wereld zijn veel vrouwen te vinden. Maar als je kijkt naar de schrijvers zelf, ja, dan is dat een behoorlijk sausagefest. Wat op dit moment wel goed wordt gefileerd, overigens. Zo iemand als de Lezeres des Vaderlands doet dat meesterlijk.’

Wat stoort je het meest aan seksisme in de boekenwereld?

‘Dat er heel erg vanuit een muurvast getimmerd framewerk naar zowel schrijvers als literatuur wordt gekeken. Dat er een bepaalde mannelijke standaard is die gelijk staat aan goed en dat alles wat daar buiten valt, bijvoorbeeld vrouwelijkere thema’s, automatisch wordt weggezet als geneuzel en minder aandacht krijgt. En dat er zo weinig vraagtekens – alhoewel het nu iets meer gebeurt - gezet worden bij waarom we iets als goed of slecht zien.’

Bijna alle schrijvers die CJP sprak noemden ‘bekend staan als miskende schrijver’ als een gevolg van zich uitspreken. Vind je dat er evengoed een verantwoordelijkheid ligt bij schrijvers om aan te kaarten wat er anders moet?

‘Nee, van mij hoeven ze niet allemaal de barricades op. Ik snap heel goed dat kritiek leveren  lastig is voor ze. Het feit dat de Lezeres des Vaderlands een anoniem persoon is zegt wat dat betreft ook wel veel. Ik denk ook dat het wellicht beter is om als schrijver vooral door middel van je werk een bijdrage te leveren. Schrijf goede boeken, waarin je naast goede mannelijke personages, ook een stem geeft aan goede vrouwelijke personages. Bespreek ook eens paginagroot een vrouwelijke collega wanneer je ook recenseert. Tip ze eens een in een interview. Er zijn talloze manieren.’

Als jij cijfers zou moeten uitdelen, wat zou dan je belangrijkste criterium zijn?

‘Dat ze zich bewust zijn van de structuren die er zijn en dat die niet kloppen. Dat schrijf ik ook in Vrouwen schrijven niet met hun tieten. Over één ding moeten feministen het wat mij betreft per se eens zijn: de wereld hangt aan elkaar van lelijke machtsstructuren die tot verschillende vormen van onderdrukking leiden, en die machtsstructuren moeten gezien, benoemd en gesloopt worden.’

Wil je ook het patriarchaat de vinger geven, of in ieder geval lezen waarom je dat zou moeten doen? Dat komt mooi uit, want we geven 5 exemplaren weg van Vrouwen schrijven niet met hun tieten.  Haal verder ook vooral veel boeken van vrouwen bij American Book Center, waar je 10% CJP-korting krijgt.

*Uit: De Maat Genomen – Cisca Dresselhuys (Archipel, 2006). Selectie van dertig uit 150 interviews van Cisca Dresselhuys met bekende Nederlandse mannen, werkzaam in politiek, wetenschap, industrie, kunsten of media, die zij sinds 1992 publiceerde in Opzij.

Comments