Ontdek
Kortingen Win CJP events
Over CJP
Contact
Koop je pas Inloggen
De CJP literatuur-thermometer: Walter van den Berg
31 MRT 2016 • Door Jennifer Aardema. Beeld: Keke Keukelaar • Meer blogs over Lezen

De CJP literatuur-thermometer: Walter van den Berg

Is de literatuur een mannenwereldje? Schrijven vrouwen anders dan mannen? Bestaan er mannen- en vrouwenboeken? CJP onderzoekt het man/vrouw-klimaat in de boekenwereld. In aflevering 3 van deze serie: Walter van den Berg.

Maak kennis met Zingende Ron, zijn nieuwe vriendin Sandra, broer Cor, zoon Kevin en natuurlijk Witte Mo (‘Mo heette Edwin voor hij Mo werd, maar alleen zijn moeder en de officier van justitie noemden hem nog zo’). Het zijn de personages uit Schuld, Walter van den Berg’s laatste roman. Het boek kwam in februari uit, werd overladen met goede recensies en uitgeroepen tot boek van de maand bij De Wereld Draait Door.

Walter’s romans zijn verbonden met zijn eigen verleden en gaan over huiselijk geweld, het snoeiharde milieu van Amsterdam Nieuw-West (‘waar mannen hangen in snackbars, rijden in Nissan Sunny’s en lopen op badslippers’), maar vooral, zoals Walter het zelf zegt: ‘Over gezeik met vaders en moeders.’ 

‘Welkom in de wereld waarin mannen helden willen zijn, maar waar niemand ooit wordt gered’, staat op de achterflap. Is Schuld een mannenboek?
‘Ik geloof niet echt in het bestaan van mannen- en vrouwenboeken. Wel denk ik dat mannen, als ik kijk naar mijn eigen boeken en wat ik zelf lees, vooral over mannelijkheid schrijven. Hoe je een man moet zijn en gedoe met vaderfiguren komen altijd aan bod, vóórdat het kan gaan over andere thema’s. Ik heb lang gedacht dat ik als man moest opkomen voor vrouwen die het slecht hebben. Mijn eigen moeder is twee jaar lang in elkaar geslagen door mijn stiefvader. Daardoor dacht ik dat ik vrouwen moest redden, net zoals Ron in Schuld. Toen ik mijn vorige boek schreef, Van dode mannen win je niet, wilde ik de slechtheid van een man tonen. Waar het écht over ging, was hoe mijn moeder het m’n zus en mij aan kon doen bij een man te blijven die haar sloeg. Dat besefte ik pas veel later, toen het boek al lang en breed in de winkels lag en andere mensen er slimme dingen over zeiden.’

Sandra, een van de personages in Schuld, wordt in elkaar geslagen door haar man Marco. Haar ouders weten dit, maar doen niets. Wat is schadelijker: het geweld of het wegkijken?
‘Wegkijken. En dan met name het wegkijken van de slachtoffers zelf. Dat deed mijn moeder ook. Ze vergoelijkte het: ‘Hij bedoelde het niet zo, het is toch een lieve man’. De eerste paar maanden kon dat, daarna was ze te bang om er überhaupt nog iets aan te doen. Ik zag het lang als het grote ding in onze levens, waar alles aan werd opgehangen. Maar ik zie nu in dat de periode ervoor veel meer invloed op me heeft gehad. Als je opgroeit in een veilig gezin, heb je een basis waar je altijd op kunt terugvallen. Traumatiserende gebeurtenissen zijn dan op te vangen. Mijn ouders hebben me nooit die basis kunnen geven. Mijn vader was redelijk liefdeloos en overleed op jonge leeftijd. Mijn moeder heeft een verschrikkelijke jeugd gehad en daardoor nooit geleerd hoe je liefhebt. Ze had geen vrienden, alleen haar man. Toen hij overleed, had ze niemand meer. Daardoor ging ze mijn zus en mij als vrienden zien, waar ze alles bij neerlegde. Een kind voelt zich dan heel belangrijk, achteraf als volwassene weet je:  dit was helemaal niet goed.’

De vrouwen in Schuld komen er slecht vanaf, vooral in de ogen van het personage Kevin. Zijn moeder verliet hem en zijn vader, zonder schuldgevoel. Zijn vriendinnetje, ‘het meisje’, heeft niet eens naam. Hij chanteert meerdere vrouwen, die allemaal overspel plegen.
‘Dat chanteren gaat hem niet zozeer om die vrouwen. Hij wil vooral zijn vader dwars zitten, op wie hij nog veel kwader is dan op zijn moeder, en is op zoek naar het bewijs dat zijn moeder niet de enige slechte vrouw op de wereld is, zoals zijn vader stug volhoudt. Dat hij daarmee een boel vrouwen schade toebrengt, ziet hij niet in. Kevin kan zich niet voorstellen dat hij een ander pijn doet, want hij stelt toch helemaal niets voor? De namen van de vrouwen die hij lastig valt, schrijft hij op briefjes. Dat hij zijn vriendinnetje bewust niet bij haar naam noemt, laat zien dat zij wél waardevol voor hem is.’

In de literatuurgeschiedenis is het madonna/whore complex wel een dingetje. Een vrouw is een goede heilige of een slechte hoer. De vader van Kevin ziet dat ook zo: zijn moeder kan niets verkeerd doen, zijn ex-vrouw die er met een ander vandoor ging houdt hij verantwoordelijk voor alles wat verkeerd gaat.
‘De grap is dat deze twee vrouwen min of meer dezelfde vrouw zouden kunnen zijn, het is maar net hoe je het bekijkt. Ik ben me er heel bewust van dat deze tegenstelling niet bestaat, maar er zijn genoeg mensen die wel zo zwart-wit denken. Iemand zoals Kevin kan bijna niet anders.’

Hoe kijk je aan tegen het zwart-wit denken en seksisme in de boekenwereld?
‘Ik denk dat je als man een enorm privilege hebt. Voor mij is het bijvoorbeeld heel makkelijk om te zeggen dat aparte literaire prijzen voor vrouwen niet nodig zijn. Dat het niet uitmaakt door wie het is geschreven en dat het gaat om de kwaliteit van de boeken. Maar dat neemt niet weg dat het idee dat vrouwen minder goed schrijven dan mannen nog steeds leeft. Toen ik 16 was, had ik een leraar Nederlands die ik hoog had zitten. Hij zei dat de meeste boeken van vrouwen niet waren uitgegeven als ze door een man waren geschreven, omdat ze daar te slecht voor zouden zijn. Ik geloofde dat. Later had ik door dat die leraar zelf een gemankeerde schrijver was. Hij had, zoals alle leraren Nederlands denk ik, stiekem veel liever zelf met een boek in de winkel willen liggen. Jennifer Egan was de grote doorbraak die dat idee bij mij overhoop gooide. Haar boek A visit from the goon squad is een van de beste boeken die ik ooit las.’

Cijfer: +4
Commentaar:  'Ik dacht eerst dat ie op een schaal van 5 was, maar bij Elfie zie ik dat het een schaal van 10 moet zijn... Valt me tegen, ik denk dat ik vrouwvriendelijker schrijf dan een 4, en dat in het interview duidelijk naar voren komt dat ik me bewust ben van mijn mannelijke tekortkomingen, wat al een puntje of twee extra op zou moeten leveren.' 

Léés Walter’s boek (en ook wat hij goed vindt. Gooi Jennifer Egan in je mandje bij The American Bookcenter met 10% CJP-korting), want je kunt –en wilt- echt niet om heen.

Comments