Ontdek
Kortingen Win CJP events
Over CJP
Contact
Koop je pas Inloggen
Waarom Francesca Woodman meer is dan die suïcidale fotograaf
13 JAN 2016 • Door Martine Bakker • Meer blogs over Expo

Waarom Francesca Woodman meer is dan die suïcidale fotograaf

Ze bereikte nooit de leeftijd van het dertigersdilemma. Francesca besloot te sterven toen ze tweeëntwintig was. Net zoals andere jong gestorven creatievelingen maakte haar dat een mythe. Is haar nalatenschap deze eer waard?

We zullen nooit weten welke surrealistische en dromerige zelfportretten Francesca Woodman (1958 – 1981) had gemaakt op middelbare leeftijd. We zullen ook nooit weten hoe goedkoop haar foto’s zouden zijn wanneer ze als weggemoffelde bejaarde was gestorven in rusthuis het Heidebloempje. Precies daarom veranderen kunstenaars die op jonge leeftijd sterven in mythes: hun potentie bleef een raadsel.

Franscesca gaf zich bloot voor de kunst. 

Francesca was het kind van een beeldhouwende moeder en een schilderende/fotograferende vader. Haar jeugd speelde zich deels af in Amerika en deels in een oude boerderij in Italië. Toen leeftijdsgenoten stiekem dronken werden op schoolfeesten, verloor Francesca zich in fotografie. Ze haalde daarin thema’s aan als gender, seksualiteit en identiteit. Je kunt de foto’s splitsen in vijf periodes: tienerfoto’s, de studie aan Rhodes Island School of Design, vakanties in Italië, de MacDowell Colony-periode en de laatste jaren van haar leven in New York.

Een paar jaar na haar dood (waarover later meer) ging er voor het eerst een reizende tentoonstelling van haar werk de wereld rond. Haar debuut in Nederland was in De Kunsthal in Rotterdam in 1998. Nu is de gehele eerste verdieping van FOAM ingericht met Francesca’s foto’s. Daar onderzoek ik of haar werk meer is dan het mythische verhaal dat eromheen hangt. Naast de trap hangt een grote, vierkante afbeelding van Francesca die aan een deurpost bungelt. Als ik doorloop, struin ik langs ingelijste zilvergelatine-prints, variërend van formaat Amerikaans-visumfoto tot Zalando-doos. Ook experimenteerde ze met lichtgevoelig papier, dat ze bewerkte met moeilijke chemicaliën zoals ammoniakdamp. Deze afbeeldingen zijn paars, blauw en net zo groot als iemand die officieel in een achtbaan mag.

Francesca’s werk bestaat voornamelijk uit zelfportretten. Ze gebruikte daarbij een selfiestick avant la lettre. De fotografe perste haar lichaam in kastjes, waarbij ze omringd werd door dode vossen, ze hurkte naakt in een glazen kist en plakte zichzelf achter het bloemetjesbehang. Soms zie je ook een blote piemel, klaarblijkelijk van iemand anders. Zo ontmoet ik Charlie ‘het model’: een dikkige dude die in de hoek van de kamer plastic attributen omhoog tilt, terwijl zijn buik pogingen doet om zijn naaktheid te verdoezelen.  

De eerste selfiestick. 

Wat deze expositie zo tragisch maakt - en daarmee herkenbaar - is de selfie-cultuur. Let wel: vóór het tijdperk van Facebook. Selfies met afwisselend zelfliefde en zelfhaat. Enerzijds knelt ze haar benen af met plakband, zet wasknijpers in haar tepels en knijpt in haar eigen vet, waarmee ze een gezichtje in haar buik drukt. Anderzijds geeft ze haar lichaam vorm tussen veertjes en vleugels. Dit is het werk van een jonge vrouw die op zoek is naar haar eigen identiteit, zoals wij dat allemaal doen. De foto’s gaan ook over de angst voor de vergetelheid, een angst die we allemaal hebben. Haar narcistische trekjes komen terug in ons eigen sociale mediagedrag. Al willen wij meestal niet depressief-kijkend of naakt op de foto en doen we liever alsof we een superleuk leven hebben.

Als een ware ramptoerist wil ik weten hoe ze zichzelf om het leven heeft gebracht, dus ik Google haar leven, terwijl ik voor een foto sta waarop ze zichzelf verstikt met een soort telefoonsnoer. Wikipedia vertelt me dat ze een jaar voor haar dood depressief werd. Haar werk kreeg niet het gewenste respect en haar relatie was verbroken. Op 19 januari 1981 sprong ze uit het raam van een gebouw in the East Side van New York.

Dit werk blijft hangen. 

Kondigde ze haar sterven al aan in de foto’s? Met de beelden die dood en verderf visualiseren en de uitputtende neerslachtigheid die van haar gezicht afstraalt? Vergankelijkheid is voor vele kunstenaars een inspiratiebron, dat betekent echter niet dat iedereen uit gebouwen springt. Het is in ieder geval duidelijk dat ze niet vergeten wil worden. En dat gebeurt ook niet, want ik sta vijfendertig jaar later naar haar te kijken en probeer me voor te stellen hoe ze als puber in een donkere kamer deze foto’s ontwikkelde. Ik benijd haar dat ze op jonge leeftijd al wist wat ze wilde worden en respecteer het feit dat ze als kind al technisch goede foto’s kon maken. Dat bewijst dat ze een talent was en niet alleen beroemd is geworden door haar zelfgekozen dood.  

Francesca’s kunst is gedurfd, schaamteloos en herkenbaar: eigenschappen waaraan het werk van een goede mythe moet voldoen. Daarom is Francesca’s tentoonstelling zo de moeite waard. Ik twijfel of ik een selfie moet maken met de bungelende Francesca aan de deurpost bij de ingang om te plaatsen op Instagram. Mijn online fotocollectie die mij helpt om niet vergeten te worden. Uiteindelijk besluit ik toch mijn mobiel in mijn zak te houden, en een stuk te tikken om mijn gedachtes te vereeuwigen. Misschien dat dit schrijfsel ooit in een museum terecht komt als oeuvre aan de mythische CJP-redacteur die nooit kon pieken door haar tragische einde. Of leuk om terug te lezen, mocht ik ooit achter de bloempotten zitten in rusthuis het Heidebloempje.

In de expositie On Being an Angel kun je tot 9 maart zien in FOAM. Met € 4,25 CJP-korting, natuurlijk.  

Comments

Gerelateerde kortingen

Foam Fotografiemuseum Amsterdam
€ 4,- CJP-korting

Foam Fotografiemuseum Amsterdam

Stap voor een schijntje in de wonder wereld van de fotografie