Ontdek
Kortingen Win CJP events
Over CJP
Contact
Koop je pas Inloggen
Strijden tegen moord, drugs en corruptie
12 MRT 2015 • Door Martine Bakker • Meer blogs over Film

Strijden tegen moord, drugs en corruptie

Vechten voor mensenrechten met gevaar voor eigen leven? Daar moet je ballen voor hebben. Claudia Paz y Paz uit Guatemala is zo’n stoere powervrouw. Twee Hollandse filmmakers volgden haar vier jaar lang voor hun documentaire Burden of Peace.

Burden of Peace, een film van regisseur Joey Boink en researcher Sander Wirken, vertelt het verhaal van Claudia Paz y Paz. In 2010 werd zij het eerste vrouwelijke hoofd van het Openbaar Ministerie (OM) in één van de corruptste landen ter wereld: Guatemala. Een land waar drugskartels aan de macht zijn en waar lijken op straat net zo gewoon zijn als oliebollenkramen in Nederland. In de film zie je Claudia’s strijd tegen corruptie, drugsbendes en het vrijuit gaan van moordenaars. Zo sleept ze oud-dictator Efraín Ríos Montt voor de rechter en wordt hij veroordeeld voor zijn bijdrage aan de genocide op de inheemse Maya-bevolking in de jaren tachtig. Helaas wordt hij na zijn veroordeling toch weer vrijgelaten door ‘vormfouten’. Claudia is internationaal bejubeld, loste moorden op, ontsloeg corrupte officieren, stelde jonge ambitieuze mensen aan en werd zelfs genomineerd voor de Nobelprijs voor de Vrede. Toch wordt ze vervroegd afgezet en moet ze vluchten.

Trailer Burden of Peace

CJP ontmoet de jonge filmmakers Sander en Joey voor een theetje, veilig in Amsterdam tussen het literaire volk in Café de Jaren.

Hoe zijn jullie bij Claudia terecht gekomen?
Sander: ‘Vier jaar geleden kwamen we op het idee om een film te maken over geweld en ongestraft moorden in Guatemala. Claudia was het eerste vrouwelijke hoofd van het OM en voormalig mensenrechtenactiviste. Er was veel hoop op haar gevestigd door de bevolking. De perfecte hoofdpersoon voor ons verhaal. Ons verhaal gaat over wat Claudia binnen haar aanstelling kan bereiken in een land dat door en door corrupt is.’
Joey: ‘Gelukkig had Claudia een goed gevoel bij ons en wilde ze vanuit haar functie laten zien dat er wél transparantie mogelijk was. Daar om gaf ze ons ongelimiteerde toegang.’

Hoe kan het dat zij wel verandering teweeg bracht en haar voorgangers minder?
Sander: ‘Het is haar oprechte missie om het land te verbeteren. Ze zit niet op die functie om vriendjes te helpen, zoals voorgangers dat deden. Daarom kon ze veel veranderen. Ze kreeg hulp van een VN-commissie die telefoons afluistereden voor het OM. Moordenaars bespraken aan de telefoon open en bloot moordzaken, omdat ze zo gewend waren aan vrijuit gaan. Ze deden niets om hun daden te verbergen. Zo kon het OM snel veel zaken oplossen.’

Claudia lijkt me een harde. Het kan haar volgens mij weinig schelen wat mensen van haar denken, als ze haar doel maar bereik: een rechtvaardige wereld. Hoe zouden jullie haar omschrijven aangezien jullie veel tijd met haar hebben doorgebracht?
Sander: ‘Ze heeft een sterk rechtvaardigheidsgevoel en is erg betrokken bij het leed van anderen.’
Joey: ‘Claudia is groot in naam, maar klein in postuur; een leuk contrast. Ze is bescheiden, introvert en erg principieel. Die heb je wel meer in Latijns-Amerika, maar vaak kost het ze hun leven. Claudia’s eigen mentor, de bisschop Juan José Gerardi Conedera, werd bijvoorbeeld met een steen doodgeslagen nadat hij zich had uitgelaten over zijn politieke tegenstanders. Zelf staat ze er niet eens bij stil of ze zichzelf in gevaar brengt. Haar strijd, het doel; dat is voor haar belangrijker.’

Hoe ervoer Claudia jullie aanwezigheid tijdens stressmomenten, bijvoorbeeld toen oorlogsmisdadiger Efraín Ríos Montt alsnog werd vrijgelaten?
Joey: ‘Ze stond onder grote druk van de media, haar tegenstanders en nabestaanden van slachtoffer. En dan komen wij ook nog eens met ‘hoe voel je je?’. Gelukkig zag ze de meerwaarde van de film. Al voelde onze aanwezigheid voor haar wel als extra druk. We probeerden zo voorzichtig mogelijk en observerend te filmen: alsof we er niet waren.’

Jullie waren erbij toen oud-staatshoofd Oscar Mejía Víctores werd gearresteerd voor zijn rol in de genocide. Het was eerste keer in de wereldgeschiedenis dat een oud-staatshoofd werd aangeklaagd door het volk en daadwerkelijk werd opgepakt. Jullie mochten dit filmen, als enige journalisten. Een knappe prestatie!
Sander: ‘Wij werden gezien als deel van het OM. Dat was heel bijzonder, want alle andere journalisten werden geweerd. We waren al zo lang bezig met die geschiedenis, mijn scriptie ging er zelfs over. Mooi om dan eindelijk rechtvaardigheid te zien. Toch is het dubbel. In de praktijk ligt er gewoon een oud mannetje van tachtig, ziek in bed. Hij heeft vreselijke misdrijven begaan en moet berecht worden, maar dat beeld van hem was gek om te zien.’
Joey: ‘Ik was alleen maar bezig met zorgen dat Mejía Víctores goed op beeld stond en dacht: speelt hij nou een spel? Is hij echt ziek? Ik twijfelde eraan dat hij er echt zo slecht aan toe was. Volgens mij deed hij net alsof hij de vragen van het OM niet snapte, want later hoorde ik hem wel juist antwoorden op vragen.’

Guatemala is een land waar iedere dag afrekeningen plaatsvinden. In de film zijn diverse beelden van stoffelijke overschotten te zien. Hoe is het om geconfronteerd te worden met al die lijken?
Sander: ‘We mochten met het moordteam mee om sfeershots te maken voor de film. We waren binnen een kwartier bij een lijk gearriveerd, zo snel gaan die afrekeningen daar. De eerste zaak waar we bij waren was die van een doodgeschoten man in zijn woning. Joey filmde het stoffelijk overschot. Hij waarschuwde me nog: kijk maar niet als het niet nodig is. Ik keek toch en schrok. Maar na drie, vier lijken normaliseerde het en raakten we, net als de bevolking, afgestompt. Mensen lezen daar iedere dag over moordzaken.’
Joey: ‘Zo bizar, er staan dan ook in no-time begrafenisondernemers bij, om een dealtje te sluiten met de nabestaanden. Ze hebben daar een hele industrie rondom al die moorden.’

Waren jullie niet bang om zelf vermoord te worden?
Sander: ‘Nee, met Claudia waren we veilig, want het ligt niet voor de hand om ons aan te vallen met al haar beveiliging erbij. Niemand heeft daar baat bij.’
Joey: ‘Maar toen ze werd afgezet hadden we die beveiliging niet meer. Veel van Claudia’s achterban vluchtte toen ook het land uit. We hebben nog wat sfeerbeelden geschoten en zijn zelf tien dagen later vertrokken, ook onder druk van onze families.’

Wat was het bizarste corruptiemoment dat je tijdens het maken van de film hebt meegemaakt?
Sander: ‘Mijn telefoon werd aan het begin afgeluisterd door militaire diensten. Omdat het OM nooit gevoelige onderwerpen bespreekt aan de telefoon hield dat snel op. Ook bizar: op een dag gingen we richting de grens van Mexico, voor een werkbezoek van Claudia. We zaten in een auto met twee beveiligers, die waren bewapend met pistolen en een machinegeweer, toen we werden aangehouden voor een controle in verband met een fruitziekte die heerste. Omdat we geen bananen of appels bij ons hadden, mochten we doorrijden. De beveiligers van Claudia hadden zich niet eens geïdentificeerd en er lag een gigantisch machinegeweer! Dat zijn momenten dat je denk: wat voor land is dit?’
Joey: ‘Oh ja! Dat was ik alweer vergeten. Je went er echt aan, eng genoeg. Het is daar bijvoorbeeld ook heel normaal dat iemand bij de bank zijn wapen in een kluisje stopt, voordat hij naar de receptie loopt.’

Claudia Paz y Paz woont tegenwoordig in de VS en doet onderzoek naar de 43 vermiste Mexicaanse studenten. Op 21 maart is ze aanwezig tijdens de wereldpremière van Burden of Peace (geproduceerd door Framewerk productions) tijdens Movies that Matter Festival in Den Haag. Op 21, 23, 24 maart kun je de film tijdens dit festival zien. Van 21 t/ 28 worden er nog meer films vertoont die er toe doen. Tijdens Movies That Matter On Tour draait de film in 13 verschillende steden in Nederland. CJP’ers krijgen korting.

Comments