Ontdek
Kortingen Win CJP events
Over CJP
Contact
Koop je pas Inloggen
Waarom ik liever knutsel dan Rembrandt kijk
22 JAN 2015 • Door Frederica van Mastrigt • Meer blogs over Expo

Waarom ik liever knutsel dan Rembrandt kijk

Vanaf het moment dat ik voor het eerst een schaar in mijn hand had, was ik verknocht aan collages maken. Het bladeren door tijdschriften, het kiezen van het juiste achtergrondvel, mijn moeder die met de EHBO-doos klaar stond op het moment dat ik de schaar pakte, het voorzichtig lijmen zodat er geen vieze vlekken achterbleven op het meesterwerk in progress… Ja, alles was er prachtig aan. Best frustrerend dat de kinderen die perfect dingen natekenden méér lof kregen dan mijn meesterlijke knipselwerken, waarbij ik met losse letters BAD BITCH boven een foto van Shakira plakte, die arm in arm met Avril Lavigne stond.
 
Gelukkig zijn er mensen die mijn gekwelde artistieke ziel begrijpen. Collages zijn helemaal niet zo ongewoon in de kunstwereld; er worden regelmatig tentoonstellingen georganiseerd rondom collagekunstenaars. SUCK ON THAT, saaie plaatjesnatekenaars! Sommige mensen zeggen: ‘waar slaat het op dat die dingen in een museum hangen? Ik kan toch ook knippen en plakken?’ Die mensen geef ik graag mijn middelvinger en een kort betoog.

Picasso deed het
Vanaf het moment dat een vriendin me een collage vol katten en Beyoncé tegen een spaceachtergrond stuurde voor mijn verjaardag, wist ik het zeker: collages zijn magisch en belangrijk. In de kunstgeschiedenis gaan ze dan ook al een tijd mee. Even een stapje terug in de tijd. Collages zijn ongeveer zo oud als papier, maar kregen pas echt een kunstige bijklank toen Picasso en Braque stukjes van spullen op hun schilderijen plakten. Het was toen best abnormaal om je schilderij vol te plakken met oude kranten en stukken stof. En zoals het kunstenaars betaamt, konden andere avant-gardisten niet achterblijven in deze gekte.
 
Veel kunstenaars werden knutselaars, de dadaïsten, bijvoorbeeld. Dat was een groep anti-kunstenaars die van die vreemde onzingedichten maakten (hier een handleiding daarvoor) en popartkunstenaars die collages maakten zoals deze van Richard Hamilton. Je had dus helemaal geen kwast meer nodig en kon gewoon kunstenaar zijn met schaar en lijm.
 
Maar waarom dan?
‘Omdat Picasso het deed’, is misschien niet het beste antwoord op de vraag waarom collages ook een museumplekje verdienen. Het is overigens wel de beste respons op iedereen die ooit je (dronken) gedrag bevraagt. Maar wáárom zou de kunstenaar die zo beroemd is geworden met zijn schilderijen van blokjeshoeren nu eigenlijk stukjes stof en krant op zijn meesterlijke schilderijen geplakt hebben? WAAROM?
 
Niemand weet het zeker, maar het heeft alles te maken met het doel van het kubisme, de stroming waar Picasso bij hoort. Die kunstenaars waren bezig met ‘kijken’. Dat doet iedereen toch? Zou je zeggen. Maar dit ging ergens anders over; de kunstenaars vonden het vreemd dat een perfect nageschilderde boom een realistische weergave was. Die boom ziet er namelijk heel anders uit als je hem vanuit een andere hoek bekijkt.
 
In plaats van één manier waarop je de wereld kunt zien, probeerden zij een driedimensionale ruimte weer te geven in hun schilderijen. Vandaar dat alle ogen en oren er zo vreemd uit zien op Picasso’s schilderijen; ze worden vanuit verschillende standpunten weergeven. De collage paste daarbij; de kunstenaars leenden materialen en gaven er een nieuwe context aan, in de schilderijen. De kunstenaar was niet iemand die werkelijkheid probeerde na te tekenen, maar iemand die nadacht wat die werkelijkheid dan precies was. Geen perfect gestileerde en nageschilderde Nachtwachten dus, maar werken die tot nadenken dwongen.
 
Dat is het mooie aan collages en later fotomontages: de kunstenaar neemt iets uit de bestaande wereld en geeft dat vervolgens een totaal nieuwe context en betekenis. Neem het werk van de main bitch uit de fotomontagewerld: Hannah Höch. Met krantenknipsels maakte ze een werk dat racisme en seksisme in Duitsland aan de kaak stelde. Neem Jesse Treece, die surrealistische collagekunst maakt van kinderen en landschappen. Neem Annegret Soltau, die haar eigen foto’s zo scheurt, knipt en aan elkaar naait dat er verontrustende beelden ontstaan. Neem John Stezaker, die portretten van net-niet-doorgebroken Hollywoodsterren samenvoegt en ze zo een totaal andere betekenis geeft. Stuk voor stuk maken de artiesten een nieuwe realiteit, die meer vragen stelt dan een knap nageschilderde boom. En dat allemaal met alleen een schaar en wat attributen.
 
Zwervers in Chanel
Met het internet wordt het steeds makkelijker, maar goeie collages maken blijft een kunst. Een overvloed aan lelijke Photoshoppraktijken brengen smet op de magie van collages. Gelukkig zijn er genoeg artiesten die de gouwe ouwe schaar en papier eer aan doen. Bovengenoemde Stezaker maakt nog steeds prachtig werk: bekende portretten worden intrigerend en surrealistisch. Als je iemand zoekt de je Instagram een kunstige draai kan geven, moet je Kalen Hollomon (@kalen_hollomon) volgen: hij combineert high fashion beelden met alledaagse taferelen, zoals deze dakloze (?) in prachtig Chanel ensemble. Ook My Day With Leo (@mydaywithleo) brengt foto’s letterlijk in een andere context, door Leonardo DiCaprio overal te laten opduiken. En deze fotomontage is toch wel één van de beste dingen die ik ooit heb gezien. 
 
Ik zal altijd liever naar een kunstige collage kijken dan naar De Nachtwacht. No Hate voor de R-master natuurlijk, in zijn eigen genre is en blijft hij baas. Maar collages hebben voor mij nog steeds dezelfde magie als toen ik een tienjarig gevaar voor mezelf was (een schaar is en blijft een wapen, mensen). Waarschijnlijk alleen maar meer, dankzij een stel knappe knutselaars die vragen stellen en maatschappelijke issues opbrengen. En mijn Shakira/Avril fanart komt vast ooit nog in een museum te hangen.
 
Vanaf 24 januari tot en met 24 mei vind je de collages van John Stezaker in het Nederlands Fotomuseum in Rotterdam. Kun je die lijmresten mooi van dichtbij bekijken. Je krijgt maar liefst € 4,50 CJP-korting op de toegangsprijs.

Comments