Ontdek
Kortingen Win CJP events
Over CJP
Contact
Koop je pas Inloggen
Matroesjka ontmoet: Jan Jaap van der Wal
23 DEC 2014 • Door Lisa Loeb en Janneke Rinzema • Meer blogs over Theater

Matroesjka ontmoet: Jan Jaap van der Wal

Vriendjes en vriendinnetjes, ballen en boerinnen: onze eerste tournee zit er op. De afgelopen maanden waanden wij ons rocksterren: we hebben gillende fans hun slipjes ontfutseld en zijn zelfs een keer herkend in een pizzeria in Soest. Maar ons absolute hoogtepunt vond plaats in Almelo, waar een jongetje van dertien ons na afloop van de voorstelling ‘zijn zaadjes’ aan kwam bieden. We hebben hem uiteraard eerst gecheckt op verborgen camera’s, en daarna zijn telefoonnummer gevraagd. Je weet maar nooit.
 
Genoeg melancholie. Tijd om vooruit te kijken. Met ons arsenaal aan gestoorde typetjes hebben wij dit jaar behoorlijk wat mensen aan het lachen gekregen. Maar december is niet voor niets de tijd van goede voornemens. We willen in het nieuwe jaar nóg betere en schandaligere personages verzinnen. Maar hoe pak je zoiets aan? We vragen raad aan een man die lijkt te zwemmen in een geniale grappenzee: Jan Jaap van der Wal.
 
Voorprogramma
Jan Jaap van der Wal (35) is al meer dan de helft van zijn leven comedian. Op zijn zeventiende werd hij lid van Comedytrain en inmiddels heeft hij al zes avondvullende programma’s en tweemaal de oudejaarsconference voor zijn rekening genomen. Op tv was hij jarenlang panellid bij Dit was het nieuws en eindbaas van de satirische nieuwsshows De Daily Show en Panache. Afgelopen zomer stonden wij in Jan Jaap’s voorprogramma, tijdens de feuten-introductiedagen in Amsterdam. De organisatie, bestaande uit een vijftal plakkerige studenten, werd steeds zenuwachtiger naarmate de tijd vorderde. Waar bleef Jan Jaap? Vijf minuten voor aanvang kwam hij uiteindelijk binnen, haalde een hand door z’n weelderige haardos, stapte het podium op en speelde de zaal plat.
Vol ongeloof over deze prestatie keken we toe. Wat een held.
 
We ontmoeten Jan Jaap in café De Waag in Amsterdam, waar we ingeblikt zitten tussen honderddertig Italiaanse toeristen. Jan Jaap bestelt een koffie en een koude chocomel. Hij vraagt hoe het met ons gaat sinds het winnen van de Publieksprijs. Hoera! Onze bekendheid reikt verder dan Pizzeria De Italiaanse Worst te Soest! We voelen ons direct op ons gemak. Tot Jan Jaap ons er subtiel op wijst dat we onze overwinning in elke column noemen. 
 
Heaven or hell
Tijd voor kritische journalistiek. In hoeverre is Jan Jaap zichzelf als hij op het podium staat? ‘Ik ben compleet mezelf. Ook omdat ik totaal niet kan acteren, dan moet je wel. Je hebt natuurlijk je podiumpersoonlijkheid en je eigen persoon, maar het is mijn bedoeling om die twee steeds meer bij elkaar te brengen. Of je er nou als Matroesjka of als Jan Jaap van der Wal staat; op het moment dat je het podium opstapt, gaat er iets ‘aan’. Ik ben nu op het punt dat ik niks meer voorbereid. Vijf minuten voor een show arriveren is geen probleem meer gelukkig, ik kan meteen gáán.’
 
Klopt, dat zagen wij ook. Toch komt onvoorbereid het podium opgaan vrij dicht bij ons idee van de hel. Waarom kiest Jan Jaap daarvoor? ‘Ik zat een documentaire te kijken over Keith Jarrett, een pianist waar ik heel erg fan van ben. Hij zei: ‘Een jazzmuzikant hoeft alleen maar de deur uit te lopen en te denken: "Ik heb zin om te spelen vanavond." Dat is alle voorbereiding die hij nodig heeft’. Het was voor mij een ongelooflijke eye-opener. Zodra ik nu besluit ‘ik heb zin om te spelen vanavond’, gebeurt er iets in mijn hoofd waardoor ik direct geïnspireerd raak. Ik zal niet zeggen dat daar de meest briljante grappen uit voortkomen, maar er ontstaat altijd íets.’
 
Inspiratiebron(nen)
Toch kennen we Jan Jaap als geniale grappenbom. Waar komen die dan vandaan? Jan Jaap: ‘Die geniale grappen komen ook tot je, maar die moet je soms wat meer tijd gunnen. Als comedian ontwikkel je een filter in je hoofd. Elk vleugje humor dat daar doorheen komt is blijkbaar de moeite waard. Ik heb een schijthekel aan Comedytrain-comedians die zeggen: ‘Ik heb wel wat, maar het is nog niet goed’. Het feit dat het door jouw trechter is gekomen, betekent dat het al iets is.’
En kan daar, eenmaal uit zijn eigen trechter gekomen, ook iets tussen zitten dat hij te privé vindt voor op het podium? ‘Nee, alles is bespreekbaar. Er zijn natuurlijk wel dingen die zó persoonlijk zijn dat je tijd nodig hebt om ze op het toneel te kunnen brengen. In mijn nieuwe voorstelling Dystopia vertel ik bijvoorbeeld dat het mij niet één, twee, drie lukt om kinderen te krijgen. Dat is iets wat ik al een aantal jaar weet, maar waarvan ik nu pas vind dat de tijd rijp is om er iets over te zeggen. Het leven gaat over veel meer dan je eigen persoonlijke leed. Op die manier ben je met elkaar verbonden. Ik probeer altijd een groter verhaal te vertellen dan ‘Mark Rutte is stom’.
 
Vaderlijk         
We vragen Jan Jaap of hij een gouden tip voor ons heeft, op inspiratiegebied, en die blijkt heel simpel te zijn: het leven zelf. 'Lees de krant, volg het nieuws en praat met mensen. Maar je moet vooral dingen meemaken. Er zijn heel veel Amerikaanse comedians die de hele dag op het internet hangen, gamen en joints zitten te rollen. Hun grappen gaan dus alleen maar daarover.’                
Als Comedytrain-mastermind had Jan Jaap veel jonge comedians onder zijn hoede. Nogal een verantwoordelijkheid: ‘Ik geef toe dat het een beetje vaderlijk klinkt, maar ik maak me veel zorgen om jonge comedians. Als jullie nu je eerste avondvullende voorstelling gaan maken, dan moet die meteen héél goed zijn. Je moet lyrische recensies hebben, en je moet eigenlijk ook nog bij De Wereld Draait Door zitten, anders houdt het al vrij snel op. Er is geen tijd meer om je eigen stijl en publiek te vinden. Terwijl elke cabaretier, op Hans Teeuwen na, daar gemiddeld drie voorstellingen voor nodig heeft. In de theaterwereld moet je anderhalf jaar van tevoren al beslissen waar je voorstelling over gaat. Een zwaar verouderd systeem dat naar mijn idee op z’n retour is. Daarom ga ik nu optreden in popzalen, waar je op het moment zelf kunt beslissen wat je vertelt. Bovendien is dat een plek waar mijn publiek sowieso al sneller komt. Je moet de omstandigheden zó creëren, om tijdens een optreden het ultieme te bereiken: connectie.’  
 
Met deze wijze woorden nemen we afscheid van Jan Jaap. We besluiten het komende jaar extra veel mee te maken en onze briljante grappen-filter flink open te zetten. Vanaf januari gaan weer try-outen. Of, zoals wij het noemen, ‘ouderwets sterven in de kleine zaal’. ‘Heerlijk’, zegt Jan Jaap, ‘back to basic!’.
 
Jan Jaap van der Wal speelt met zijn voorstelling Dystopia in de Nederlandse popzalen. Matroesjka tourt vanaf januari weer door het hele land met de Cabarestafette en #Aanstormend. Op beide voorstellingen krijg je CJP-korting, het verschilt per zaal hoeveel. 

Comments