Ontdek
Kortingen Win CJP events
Over CJP
Contact
Koop je pas Inloggen
Uitdrukkingsloos en über-cute
22 JUL 2014 • Door Martine Bakker • Meer blogs over Expo

Uitdrukkingsloos en über-cute

Virtuele hamburgers voeren aan Tamagotchi’s. Shin Chan’s aai-over-de-bol-tijd en blote billen dansjes-imitaties. En de Pokémon-tune: Pokemon, (gotta catch them all) its you and me I know its my destiny’. Een handje vol jeugdflashbacks aan Japanse (strip)helden. Maar het land zelf gaat een stapje verder. Daar zijn stripfiguren doorgedrongen in alle lagen van de cultuur.
We vroegen Japanexpert Ivo Smits, professor Japanse Taal en Cultuur aan de Universiteit Leiden, naar de bijzonder band tussen Japanners en manga-/anime-helden. Smits: ‘Manga is Japans voor strip en anime betekent geanimeerde film of tekenfilm. Het genre kwam op tijdens én na de Tweede Wereldoorlog. In die periode werden er geen boeken meer ingevoerd vanuit Amerika, dus creëerden de Japanners hun eigen verhalen. Het genre, waarvan er wordt gezegd dat animator, producer en cartoonist Osamu Tezuka de aanstichter was, werd vooral in de tweede helft van de twintigste eeuw populair.’

Een visuele ervaring
Manga is een kunstvorm en een belangrijk onderdeel van de Japanse literatuur. Japanners voelen een sterke band met de virtuele wezens die vaak grote ogen hebben. Maar het genre wordt ook steeds populairder in het Westen. Smits: ‘De afgelopen acht á negen jaar is de populariteit van Japanse manga in Nederland extreem toegenomen. Net als in de jaren negentig, toen Aziatische horror upcoming was. Door internet verspreiden de karakters en verhalen zich over de wereld, maar in Japan zijn deze figuren een onderdeel van hun popcultuur. Het bijzondere aan manga is dat je een bepaalde actie over veel meer pagina’s uitsmeert dan in westerse cartoons. De stripboeken lijken veel meer op film, dus zijn visueel spannender. Bijvoorbeeld: een scène waarbij een held over een ravijn springt. Dit kan vijf pagina’s duren. De emoties in het gezicht zijn dan uitgewerkt tot in het fijnste detail. Westerse stripverhalen gaan veel sneller. Er is een explosie en op het volgende plaatje zie je het eindresultaat.’ 

Stoïcijnse gezichtsuitdrukking
Uit onderzoek blijkt dat Japanse stripkarakters een rustgevende werking hebben op veel mensen. Nou, ons lijkt een slaapkamer vol Hello Kitty eerder hysterisch dan rustgevend, maar de uitkomst van het onderzoek heeft een diepere laag. In de dagelijkse sleur zijn banden tussen mensen minder hecht geworden, helemaal in een land dat qua techniek ontzettend vooruitloopt. Daardoor zijn stripfiguren een surrogaatfamilie geworden. De figuurtjes zijn er altijd en ze hebben de gezichtsuitdrukking die je naar je eigen gemoedstoestand kan vormen. Muhyo kyara is het keyword. Betekenis: uitdrukkingloze karakters. Als jij op depri dinsdag vindt dat Hello Kitty suïcidaal kijkt, dan is dat zo. Kijk maar goed naar haar gezichtje. Maar ben je euforisch op zaterdagnacht? Dan is Kitty dat ook. Handig hè. Vandaar dat veel Japanners kleine poppetjes aan mobieltjes beschouwen als geluks-amuletten. Voor momenten dat ze stoïcijnse kalmte willen ervaren.

It’s so cute I am gonna die
Volgens Professor Smits is het ‘schattige’, in het Japans kawaii, ontstaan onder de jeugd in de jaren tachtig. Smits: ‘Het is een tegenreactie op het gezinsleven, kinderen baren, hard werken en ongelukkig zijn. In de jaren tachtig verlangde de jeugd naar de gelukzaligheid van kind zijn. Het begon als modetrend, maar werd snel een bepaalde attitude onder de jeugd. Meisjes gingen zich kleden als popjes en hun handschrift veranderde. De letterlijke puntjes op de ‘i’ transformeerden in hartjes en sterretjes. Voor jongens werd dit schattige ook een ideaal. Zij gingen zich bijna als meisjes gedragen, kwamen in touch met hun emoties en genders waren soms niet meer te onderscheiden van elkaar. In tekenfilms werden doorsnede schoolmeisjes de held. Ze mochten die de wereld redden met alle bijkomende knulligheid van een tiener. Dit alles ontstond door het verlangen naar een veilige fantasiewereld.’

Ah lief, politie!
In Japan is het straatbeeld doordrongen van de actiehelden, anime-karakters en game-poppetjes. Smits: ‘Steden, merken en overheidsinstellingen gebruiken mascottes voor marketing of als voorbeeldfiguur. Zij leggen op een schattige manier verboden toe in de openbare ruimtes. De politie en overheid is er om voor je te zorgen. Met het gebruik van schattige figuren wordt er gecommuniceerd dat je niet bang hoeft te zijn voor overheidsinstanties.’

Porno en geweld
Hoe zit het met al dat seks en het geweld in de Japanse manga? Smits: ‘Mensen denken altijd dat Japanse strips en filmpjes bomvol dat soort zaken zitten. Natuurlijk zijn er subgenres, die bestaan uit gewelddadige verhalen met veel seks, maar dat komt ook voor in de Nederlandse stripcultuur. (Rooie Oortjes, red.). Maar het is maar een klein onderdeel van de scene. Het feit dat Europeanen het altijd over de seksuele en gewelddadige manga hebben, zegt misschien ook wel wat over hen.’
Iedereen die dit ook in gedachten had, ga je dus maar schamen.
 
Fanzine (Japans: dōjinshi)
In Japan zijn fans van stripboeken ook fanatiek met het maken van eigen versies. Hoe zit dat? Smits: ‘Dit wordt ook wel dōjinshi ofwel fanzine genoemd. Een combinatie tussen fans en magazines. In Nederland zie je niet zo snel iemand die zelf een versie van de Donald Duck tekent en op deze op de markt brengt. In Japan kan dat dus wel. Er is een veel grotere creatieve vrijheid om met personages nieuwe verhalen te maken. Zo kunnen fans hun eigen fantasieën en hersenspinsels met elkaar delen. Karakters blijven ook niet hangen in hetzelfde medium. Het gaat van print naar film en van games naar muziek.'

Mocht je dus zelf ook los willen gaan op een eigen Pokémon-verhaallijn, het kan allemaal. Heb je geen manga-skills? Japanmuseum SieboldHuis to the rescue. Hier kun je mangatekenen gewoon leren. Tot en met 31 augustus is hier de tentoonstelling JAPAN: Kingdom of Characters te bezichten. Striphelden worden vanaf 1950 tot nu in beeld gebracht en er worden workshops gegeven. Met CJP krijg je € 3,50 korting je toegangskaartje.  Nu heb je geen excuus meer om je lang geplande fanzine-clubje op te richten. Graag gedaan!  

Comments