Ontdek
Kortingen Win CJP events
Over CJP
Contact
Koop je pas Inloggen
Malevich begon als meeloper
17 DEC 2013 • Door Willemijn Kruijssen • Meer blogs over Expo

Malevich begon als meeloper

Tentoonstelling:
Kazimir Malevich (1879-1935) (Ma-leeee-vietsj zegt de een, Ma-jielle-vietsj, zegt de zich aanstellende ander) is een van de belangrijkste Russische kunstenaars, zo niet dé belangrijkste. In deze tentoonstelling is het werk van de avant-gardist chronologisch te zien, waardoor de ontwikkeling van Malevich als kunstenaar duidelijk naar voren komt. En die ontwikkeling is fascinerend.
Waarom is dit zo bijzonder? Het Stedelijk was het eerste museum buiten Rusland dat werk van Malevich begon te verzamelen. Inmiddels heeft het na Rusland de grootste collectie. Nederland houdt van hem. Dat bleek ook in 1989, toen het Stedelijk voor het laatst een overzichtstentoonstelling had. Rijen dik tot aan het Concertgebouw (toen zat de ingang nog aan de andere kant van het gebouw).  
Wat ook bijzonder is, is dat er dit keer schilderijen te zien zijn die nooit eerder in een museum hebben gehangen. De conservators hebben het voor elkaar gekregen dat particulieren hun schilderij in bruikleen hebben gegeven. Vanuit de hele wereld, tot in het diepe oosten van Rusland toe. Maar ook uit andere belangrijke musea.

Werk: Vrouw met krant op schoot uit 1904 (het plaatje hiernaast, linksboven).
Waarom is dit zo bijzonder? Nou, als kunstwerk is dit schilderij eigenlijk helemaal niet zo bijzonder. Het is geïnspireerd op schilderijen van bekende Franse impressionisten zoals Cézanne en Monet. Malevich kende die werken uit kunsttijdschriften en zag ze later in het echt bij rijke Moskouse kunstverzamelaars. ‘Malevich was in zijn beginperiode eigenlijk een meeloper’, zegt conservator Bart Rutten bij de perspresentatie. In die tijd werd Malevich tot twee keer toe afgewezen op de Moskouse kunstacademie.

Werk: De Houthakker uit 1912 (rechtsboven).
Waarom is dit zo bijzonder? Omdat Malevich hier rap bezig is met zijn eigen identiteit als kunstenaar. Hij had naam gemaakt in de Russische kunstwereld en mocht meedoen aan de tentoonstelling ‘Ezelstaart’. Met die tentoonstelling was de tijd van de West-Europese invloeden op de kunst voorbij: hun eigen Rusland werd een belangrijke inspiratiebron. Malevich begon met het schilderen van landarbeiders. De naam van de Ezelstaarttentoonstelling is trouwens een sneer richting de Fransen: op een kunstbijeenkomt in Parijs kreeg een onbekende schilder veel lof voor een compositie. Alleen bleek de maker een ezel die met zijn staart langs het doek zwiepte.
 
Werk: Zwarte vierkant uit 1915
Waarom is dit zo bijzonder? Omdat dit het eerste hoogtepunt is van het suprematisme, de kunststroming waarvan Malevich de naamgever is. Suprematisme betekent zoveel als ‘het meest perfecte’, voor bescheidenheid hoefde je niet bij Malevich aan te komen. Het Zwarte vierkant hangt in deze tentoonstelling bovenin een hoek. Zo had Malevich het ook opgehangen bij de roemruchte ‘0,10’-tentoonstelling. Bovenin een hoek, dus? Nou, dat werd als behoorlijk provocerend ervaren. Het is namelijk een ereplek in orthodox-christelijke huizen en gereserveerd voor iconen.
Het wordt wellicht wat vaag nu, maar Malevich breekt met dit schilderij helemaal met het weergeven van zichtbare realiteit. Anders dan kubisme bijvoorbeeld, daarin zijn de vormen wel afgeleid van de werkelijkheid. Later maakt hij nog vijf wit-op-wit-schilderijen, vier zijn er te zien in het Stedelijk, het vijfde is verloren gegaan. Daarmee gaat hij nog verder. Hij had dus al de illusie van ruimte, perspectief en volume losgelaten, en met de witte schilderijen gebruikt hij zelfs geen kleur meer. Toch een tamelijk onmisbaar onderdeel van de traditionele schilderkunst. 

Werk: Portret van E. Yakolevna uit 1932.
Waarom is dit zo bijzonder? Omdat het weer figuratief is! Let wel, de tentoonstelling is chronologisch, net als de volgorde van de werken genoemd in dit stuk. Dus als je die zaal binnenkomt lijkt het op het eerste gezicht alsof je weer teruggaat in de tijd. Je moet weten dat er het Rusland van die jaren behoorlijk roerig waren: de revolutie was geweest (die Malevich aanvankelijk steunde), Lenin was aan de macht, de roep om realistische kunst werd luider en Malevich’ kunst werd naar depots verbannen. Tegen de stroom in bleef hij suprematistische architectonische modellen maken en legde hij zich toe op de wetenschap en kunstonderwijs. Dan, na jaren niet geschilderd te hebben, begint hij weer.

In 1935 sterft Malevich, op 56-jarige leeftijd. Hij wordt opgebaard met het zwarte vierkant boven hem. Het is een icoon geworden.

Benieuwd naar de expo? Koop dan NU je kaarten voor CJP Serveert @ het Stedelijk. 

Comments

Gerelateerde kortingen

Stedelijk Museum Amsterdam
50% CJP-korting

Stedelijk Museum Amsterdam

Kijken naar Karel Appel en Jeff Koons voor de helft van de prijs

Win
Kaarten voor CJP Serveert: Malevich