Ontdek
Kortingen Win CJP events
Over CJP
Contact
Koop je pas Inloggen
Wat is... beeldende kunst
19 SEP 2013 • Door Steven Stoffers • Meer blogs over Expo

Wat is... beeldende kunst

Dadaïsme
Je kunt het dadaïsme niet begrijpen zonder enig besef van het tijdsbeeld. De stroming bestond officieel slechts tussen 1916 en 1924. De Eerste Wereldoorlog trok letterlijk diepe sporen in Europa, doordat ze verzandde in een uitzichtloze loopgravenoorlog waar zelfs chemische wapens werden ingezet. Het onmenselijke in de mens was tot die tijd nog nooit zo duidelijk aan het licht gekomen en de kunst van de dadaïsten was boven alles een reactie op die onbeschaafdheid. Kunstenaars trokken naar het neutrale Zürich en rond de kroeg Cabaret Voltaire ontstond een klein clubje, waar onder andere de Nederlander Otto van Hees bij hoorde, dat zich los maakte van álle gangbare regels in de kunst. Ze probeerden op een zo kinderlijk (onschuldig) mogelijke manier kunst te maken. Eén van de theorieën over de naam van de stroming is dat ‘dada’ slaat op de eerste keelklanken van baby’s. Dadaïsten hechten waarde aan het toeval en de notie dat álles kunst kan zijn. Denk bijvoorbeeld aan het bekendste dadaïstische kunstwerk, de Fontein (een wc-pot) van Duchamp, of aan Untitled (collage van vierkanten aangebracht volgens de wetten van het toeval) van Hans (Jean) Arp. Die liet verknipte stukjes papier vallen en plakte ze vast op de plek waar ze terechtkwamen, om ze vervolgens over te schilderen. Naast beeldende kunst, is er ook veel dada-literatuur. Met name de gedichten (Paul van Ostaijen is een goed voorbeeld) vallen op; dichters maakten soms poëzie van louter keelklanken. Hoewel dada maar kort bestond, heeft het grote invloed gehad op latere stromingen. Met name de surrealisten namen de gedachte over dat er in principe géén grenzen zijn in de kunst. Het Manifest van het surrealisme van voormalig dadaïst André Breton maakte in 1924 in één klap een einde aan het dadaïsme en markeerde het begin van het surrealisme. 
Wie maakt het?
Vroeger:  Hans Arp, Theo van Doesburgh, Marcel Duchamp, Hugo Ball, Max Ernst, Man Ray, Onno van Rees, Paul van Ostaijen, Tristan Tzara.
Nu: n.v.t.
 
Surrealisme
We weten dus dat het surrealisme voortborduurt op het dadaïsme. André Breton legt met zijn manifest in 1924 de basis. Net als het dadaïsme zet het surrealisme zich af tegen het rationalisme. Want hoe rationeel is de mens nu helemaal, als hij tot zulke gruweldaden als die in de Eerste Wereldoorlog in staat is? Dan kun je beter in een droomwereld leven, waar gedachten de vrije loop krijgen en niks vastligt. Dat is voor surrealisten het belangrijkst, de vrije associatie. Leuk voor hen, voor de kijker betekent het dat het soms knap lastig is om het label surrealisme op een werk te plakken. Er zijn door de vrije associatie immers geen eenduidige vormkenmerken aan te wijzen. Het ‘kinderlijke gekrabbel’ van Joan Miró is net zo goed surrealistisch als dat van de op zich heel realistisch schilderende Salvador Dalí. Dalí is waarschijnlijk het gemakkelijkst te herkennen voorbeeld van een surrealist. Niet omdat hij er zelf uitzag als iemand die in een droomwereld leefde, maar omdat hij herkenbare voorwerpen schilderde die toch nooit echt kunnen bestaan. In deze zegt een plaatje meer dan duizend woorden. Of beter gezegd, duizend plaatjes zeggen meer dan duizend woorden.
Wie maakt het?
Vroeger: Salvador Dalí, Joan Miró, René Margritte, Henri Cartier-Bresson, Paul Klee.
Nu: Terry Gilliam.

Expressionisme
Handen omhoog als je bij het vallen van de term ‘expressionisme’ wel eens gedacht hebt: Uh, alle kunst is toch expressief?!?.



Sorry voor die witregels, we zaten even met beide handen omhoog. Want puur op het woord afgaand, is het expressionisme inderdaad best een lastige. Het wordt iets inzichtelijker als je de stroming afzet tegen het… impressionisme. Expressionistische schilders gaat het om het duidelijk maken aan de kijker wat ze voelen door de werkelijkheid te vervormen (zie bijvoorbeeld De Schreeuw van Munch). Sterker nog: soms maken ze hun persoonlijke gevoelens ‘duidelijk’ met schilderijen waarin je helemaal niks meer ziet van de werkelijkheid (zie Kandinsky). Je herkent expressionistische schilderijen vooral aan hun felle kleuren, contrasten en grovere vormen, details zijn niet zo belangrijk, probeer een gevoel maar eens gedetailleerd te beschrijven. Het impressionisme daarentegen probeert te vangen wat op het moment van schilderen de werkelijkheid is, door de ogen van de kunstenaar (zie Cézanne, Signac en Manet). Het zijn momentopnames zonder boodschap. Het verschil tussen de twee stromingen is het (soms subtiele) verschil tussen indruk en emotie. Vincent van Gogh neemt een bijzondere positie in tussen de twee stromingen, iets wat je duidelijk kunt zien aan zijn Sterrennacht.
Wie maakte het?
Edvard Munch, Wassily Kandinsky en de kunstenaarsgroep Der Blaue Reiter, Marc Chagall, David Hockney, Willem de Kooning.

Postmodernisme
Over wat postmodernisme nu precies is (al dan niet t.o.v. modernisme) gaat zó veel (filosofische) discussie, dat we hier de tijd noch zin kunnen opbrengen om het helemaal uit te leggen. Het is überhaupt de vraag of je dit wel een stroming kunt noemen, vanwege het grote aantal substromingen waarin het uiteenvalt. Vraag dus door als iemand je probeert te vertellen dat dit ‘een typisch laat-postmodern werk is’. Een aantal kenmerken kunnen we je wel geven: humor, parodie, ironie en een voorliefde voor het mengen van ‘hooghe kunscht’ met ‘lage kunst’. Verder is post-moderne kunst nooit ouder dan de jaren vijftig van de vorige eeuw.
Wie maakt het?
Andy Warhol, Jeff Koons, Sol LeWitt en vrijwel iedereen die multimediakunst maakt.

Moderne kunst
Moderne kunst is nog minder een genre dan het postmodernisme. Het slaat op de fase waarin kunstenaars zich afkeren van het idee dat een schilderij een verhaal moest vertellen. Ergo: vrijwel alles wat tussen 1860 en 1960 gemaakt is met een vorm van experiment erin, is moderne kunst. Voor kunst na 1960 wordt over het algemeen de term 'hedendaagse kunst’ gebruikt.  
Wie maakte het?
Alle bovengenoemde kunstenaars op Terry Gilliam, Andy Warhol en Jeff Koons na.

Comments

Gerelateerde kortingen

Museum Boijmans van Beuningen
€ 2,50 CJP-korting

Museum Boijmans van Beuningen

Alle groten der kunstzinnige aarde verenigd in één museum