Ontdek
Kortingen Win CJP events
Over CJP
Contact
Koop je pas Inloggen
Museum van de maand: Cobra
03 SEP 2013 • Door Willemijn Kruijssen • Meer blogs over Expo

Museum van de maand: Cobra

‘De rechte lijn is goddeloos.’ Lollig, de aankondiging van de tentoonstelling van de Oostenrijkse kunstenaar Hundertwasser. Als er in één omgeving veel rechte lijnen te zien zijn, dan is het wel in het centrum van Amstelveen: een blokkendoos als winkelcentrum, een gigantische bibliotheek/kunstuitleen en in het rechte, hoekige, grijze gebouw daar in de buurt, huist het Cobra. Het wordt nog lolliger als je later leest dat Hundertwasser zich verzette tegen de ‘compromissen van de liniaalmannen’, zoals hij moderne architecten noemde. Hundertwasser zelf ontwierp Gaudí-achtige gebouwen, met organische lijnen en veel kleur. Hoe lelijk had hij het gebouw gevonden waarin nu zijn werk is te bewonderen?  

We zijn dus in het Cobra. De Cobra-beweging schudde tussen 1948 en 1951 de internationale kunstwereld op met hun kinderlijk aandoende werken, vol felle kleuren. De kunstenaars van Cobra wilden kunst voor het volk maken. Nederlands bekendste namen van die groep zijn Karel Appel, Corneille, Constant, maar ook dichter en schilder Lucebert en de Belgische schrijver Hugo Claus waren bij de beweging betrokken.

Er zijn twee exposities gaande, die tot en met 5 januari te bezoeken zijn. Op de begane grond is Cobra my life te zien, een selectie uit de verzameling van de Deense kunstmecenas Jens Olesen. Een verdieping hoger is er de expo van Friedensreich Hundertwasser (1928-2000).

Cobra my life
In die eerste is werk te zien van de in Nederland bekende kunstenaars, maar ook van de belangrijkste Deense Cobra-artiesten. De Co in Cobra komt immers van Copenhague (de br van Bruxelles en de a van Amsterdam.) Veel schilderijen die te zien zijn, hebben geen titel. Zonder titel van de Deen Asger Jorn uit 1968 trekt de aandacht. Het is olieverf op hout en spiegel met gevlochten lijst. Kleurrijk en kinderlijk. Lang niet al de schilderijen die zijn te zien, blijken vrolijk en fel. ‘Een kind is niet alleen lief, onschuldig en naïef, het is ook wel eens boos’, vertelt de gids aan de groep die ze rondleidt.

Cobra-kunst riep in de behoudende jaren na de Tweede Wereldoorlog veel weerstand op. Een krantenbericht uit november 1949 over de opening van de tentoonstelling in het Stedelijk Museum in Amsterdam illustreert dat mooi: (…) ‘De ruzie liep zo hoog, dat de kunstenaars gesommeerd werd het museum te verlaten.’ (…) ‘De opposant nam hiermee geen genoegen en verhief zijn stem, waarop enkele experimentele schilders hem op experimentele wijze van zijn stoel trokken.’ (Klik voor het hele stuk op 'bekijk meer foto's'.)

Wat een verzamelaar van kunst in Cobra aantrok, waren de kleuren, de vrijheid, het speelse, het a-conventionele, het experiment, het intuïtieve, lezen we in de zaal. Dat snappen we helemaal, want het is ook hetgeen dat kijkers nu nog steeds aanspreekt, al zullen we de moderne kunst nu minder a-conventioneel of experimenteel noemen. Winst voor Cobra.

De rechte lijn is goddeloos
Het figuratieve Checkered selfportrait van Friedensreich Hundertwasser valt op na al het abstracte werk een verdieping lager. Met het portret begint de tentoonstelling van Hundertwasser, die eigenlijk Friedrich Stowasser heette. Hij veranderde zijn naam toen hij hoorde dat sto in Slavische talen honderd betekent. Wat ook opvalt: de wonderbaarlijke titels die Hundertwasser sommige werken gaf. Zoals De baard is het gras van de kale man, de foto hier rechts. Door de titel kijk je nog eens extra en zie je weer iets nieuws en zo kun je blijven kijken.

Hundertwasser wilde in zijn kunst de bewuste en onderbewuste werkelijkheid zichtbaar maken, lezen we. Wat hij dacht en vond, is nu en dan wat vaag en zweverig. Hij bestudeerde zen-boeddhisme in Japan en dat inspireerde hem sterk. Maar je kunt heerlijk door de tentoonstelling struinen, eens omdraaien om weer naar het begin te gaan of nog eens te kijken naar een van zijn spiraalschilderijen. Japanse invloeden worden duidelijk doordat er niet alleen kunst van Hundertwasser hangt, maar ook van inspiratiebronnen.  

‘De rechte lijn is goddeloos.’ De aankondiging van de tentoonstelling die buiten te lezen is, krijgt binnen een heel andere betekenis als je de ronde binnentuin ziet. Die is gemaakt door de Japans-Nederlands-Amerikaanse kunstenaar Shinkichi Tajiri. Hij was ook betrokken bij Cobra. Kiezelstenen op een nette manier aangeharkt, drie groepjes roestige platen waarin je golfbewegingen kunt zien. Droge zen-tuin heet de installatie, die een omzetting is van een haiku. Je kunt er naar blijven kijken en helemaal, nou ja, zen van worden. We hebben zo’n vermoeden dat Hundertwasser dit wél zou bevallen.

Comments