Ontdek
Kortingen Win CJP events
Over CJP
Contact
Koop je pas Inloggen
Panorama Mesdag vs de kroning
26 AUG 2013 • Door Steven Stoffers • Meer blogs over Expo

Panorama Mesdag vs de kroning

In 1787 legde de Ierse tekenaar Robert Barker een patent vast op de bioscoop van de negentiende eeuw, het panorama. Wie middenin een panorama staat, moet het gevoel hebben dat hij écht in de scène staat. Om die illusie zo sterk mogelijk te maken, legde Barker strikte regels vast in zijn patent.

- Het publiek komt binnen door een lange donkere gang, zodat ze gedesoriënteerd raken.
- Via een wenteltrap kom je midden in de scène uit, liefst op een hoge uitkijkpost. 
- De onder- en bovenkant van het schilderij mag je niet zien. Daartoe wordt een faux terrain (da's Frans voor 'vals terrein') aangelegd tussen doek en uitkijkpost: in Mesdags panorama (1881) een vlakte met duinzand, visnetten, een anker en wat klompen.
- Boven je hoofd ontneemt een overkapping niet alleen het zicht op de bovenrand van het doek, maar ook op het glazen plafond. Zo lijken de weersveranderingen in het schilderij plaats te vinden in plaats van buiten het gebouw.

Het werkt: zodra je in de uitkijkpost staat, heb je het gevoel écht op een duinpan te staan. We begrijpen wel waarom dit in de tijd vóór de cinema een rage was. Het panorama van Jan van der Woning (zie 'meer foto's') heeft al deze extra trucs niet. Het is kleiner, je kunt er met je neus tegenaan gaan staan en de boven- en onderkant van de foto zijn duidelijk zichtbaar. Hij staat dus eigenlijk al 1-0 achter, kunnen de technieken van tegenwoordig daar nog iets aan veranderen?

Techniek
Het panorama van Willem-Alexander en Maxima’s balkonscene op de Dam bestaat uit maar liefst 720 foto’s. Vanaf zes uur 's ochtends stond Jan al met zijn drie meter hoge statief en een afstandbediening midden op de Dam. Eerst fotografeerde hij de gebouwen en daarna de mensen. Vandaar dat de klok op het paleis op vijf voor half negen staat, terwijl de balkonscène pas om half elf plaatsvond. Uiteindelijk plakte hij alle foto's met software aan elkaar. Naar eigen zeggen stond daarna ‘tachtig procent wel zonder naden op de juiste plek’, maar met name de lucht en de mensen moest Jan met de hand uitknippen. In de vijf uur dat hij foto’s stond te maken is het publiek namelijk verplaatst en het weer behoorlijk veranderd. In het eindresultaat zie je echter nog steeds dubbelingen en andere foutjes. ‘Ik kan het panorama perfect krijgen’, zegt Jan als we hem bellen, ‘en dat ga ik ook nog doen, maar de deadline voor de doekdrukker lag op twee weken na de kroning. Ik heb nachten doorgehaald, maar kreeg het voor die tijd gewoon niet af.’

Mesdag ging op het Seinpostduin staan in een soort boei met een glazen kap erin. Zo kon hij aan de binnenkant van de kap de grove lijnen van het uitzicht rondom tekenen. Terug in ‘de studio’ schroefde hij een lamp in de boei om de lijnen op het doek te projecteren. Vervolgens is hij met Sientje, de Bock, Blommers en twee Brusselse schilders vier maanden bezig geweest met inkleuren. Als je een rondleiding pakt, mag je via een deur onder het faux terrain langs het doek lopen. Van dichtbij kun je heel goed zien hoe grof Mesdag en de zijnen eigenlijk werkten. Wat van veraf uitziet als een glad doek, blijkt van dichtbij met dikke verfspetters beschilderd linnen. Ook Mesdag werkte met lagen: als er iets misging, schilderden ze er gewoon overheen. Van één persoon zijn bijvoorbeeld alleen de witte klompjes overgebleven. Had Jan net zo veel tijd gehad als Mesdag, dan was zijn foto zeker een stuk scherper en echter geweest. De punten in de eerste ronde gaan naar Jan.  

Inzet
Qua inzet is het duidelijk: punten voor Mesdag. Alleen al vanwege het voorwerk; hij heeft een speciaal paviljoen laten bouwen om het panorama te huisvesten. Vervolgens heeft Mesdag vier maanden lang op een steiger gestaan, waar van der Woning met vijf uur fotograferen en twee weken nabewerken vanuit een bureaustoel klaar was. Om over het natraject nog maar te zwijgen: Mesdags panorama was binnen vijf jaar failliet. De uitbaters van de attractie (panorama’s waren hot in die tijd) zetten het in 1886 te koop en Mesdag heeft toen al zijn kapitaal aangewend om het te kopen en winstgevend te maken. In zijn testament geeft hij de neven en nichten van Sientje en hem 33 aandelen en de opdracht om het panorama te onderhouden en beschermen. ‘Zodoende is het één van de negentien panorama’s die er nog zijn in de wereld, terwijl er toentertijd honderden waren’, aldus Helma Doorman, pr-medewerker van Panorama Mesdag.  

Funfactor
Op dit punt moeten we schilder en fotograaf gelijk zetten. In beide panorama’s zijn veel grapjes te ontdekken. Ga in het schilderij vooral op zoek naar Sientje en de twee grapjes van de Bock. In de foto kun je Prinses Juliana, de republikeinse relschoppers en verschillende voobeelden van het gerommel met tijdstippen vinden. Bij beide panorama’s ben je wel een uur zoet met het checken van details.

Ervaring
Het is eerder al gezegd: Jan moet het doen zonder alle terreintrucs die Mesdag wel tot zijn beschikking had. Dat maakt het wel echt een andere ervaring. Om te beginnen geeft Jan zelf al de tip ‘om even door je knieën te gaan, zodat je op ooghoogte komt met de mensenmassa.’ De illusie dat je middenin het schouwspel zit, is er nog steeds, maar Mesdags 1680m2 doen het veel overtuigender. Toch best knap, voor een schilderij.

Cultuurhistorische waarde
Goed, het staat 3-2 voor het eeuwenoude schilderij. In principe zou je zeggen dat de strijd nu beslist is. Hoe kan een digitale foto van een paar maanden oud immers een grotere cultuurhistorische waarde hebben dan een schilderij dat 132 jaar geleden werd gemaakt? Het kan. Want wat is er nou helemaal te zien op Mesdags panorama? Een stranddorpje aan de vooravond van een grootscheepse verbouwing tot badplaats, met een cavalerie die op het strand oefent (mooie beeldrijm met het blaasorkest in de foto trouwens) en wat boten. In principe is het niet veel meer dan dat. Met de foto kunnen mensen over 132 jaar zich in een historische gebeurtenis wanen. Tegen die tijd is het allemaal misschien hopeloos verouderd, maar als je op een dag diep in de 22e eeuw zou moeten kiezen tussen een kroning of een dagje aan het strand, dat weet je het wel toch?  

We zijn dus geneigd om het op een gelijkspel te gooien, maar misschien moeten we het gewoon aan jullie zelf overlaten. Beide werken zijn het bezoeken meer dan waard. Zorg dus dat je voor 3 november naar de Zeestraat 65 in Den Haag afreist, dan kun je ze allebei tegelijk zien, plus nog een heleboel andere fascinerende 360 en 392 (!) graden fotopanorama’s.

Comments

Gerelateerde kortingen

Panorama Mesdag
€ 1,50 CJP-korting

Panorama Mesdag

Word overdonderd door de enorme panorama van Scheveningen