Ontdek
Kortingen Win CJP events
Over CJP
Contact
Koop je pas Inloggen
Waarom wij van Harm Edens houden
26 JUL 2013 • Door Steven Stoffers • Meer blogs over Expo

Waarom wij van Harm Edens houden

Diep in de bossen van Het Nationale Park De Hoge Veluwe ligt een museum met een ongelofelijke collectie: het Kröller Müller-museum. Renske Jonkman schreef in het CJP Magazine al eens hoe Helene Kröller-Müller het volledige kapitaal van haar man (Kröller inderdaad) aanwendde om een slordige elfeneenhalf dui-zend kunstwerken te verzamelen. Op zich heeft ze dat best netjes gedaan, want in de collectie zitten onder andere een aantal prominente Picasso’s en Van Goghs (de Aardappeleters bijvoorbeeld). 

Renske heeft deze geschiedenis uitvoerig beschreven, dus daar gaan we niet al te lang bij stil staan. Wat belangrijk is om mee te nemen van bovenstaande, is dat je weet dat Kröller-Müller een boel echte topstukken heeft. Ter ere van de 75e verjaardag van het museum worden sinds 13 juli niet minder dan 75 van die topstukken getoond en door middel van extra informatie uitgelicht ten opzichte van de werken eromheen. Hier komt dan eindelijk onze hervonden liefde voor Harm Edens om de hoek kijken.

Het museum heeft namelijk aan een aantal Bekende Nederlanders gevraagd om een audiotour in te spreken bij hun favoriete werken. Voor € 1,- krijg je een soort telefoontje mee, waarop je de korte fragmenten kunt beluisteren. Bij werken die de BN’ers interessant vinden, hangen kleine plaatjes waar je het apparaat even voor moet houden en voor je het weet tettert Dick Swaab in je oor. Je hoort wat Alexander Pechtold van Lucas Cranach de oude’s Venus met Amor als honingdief vindt of welk compleet filmscript Anna Drijver in haar hoofd afspeelt als zij Caféterras bij nacht van Vincent van Gogh ziet. Uiteraard is ook Nico Dijkshoorns befaamde audiotour toegevoegd aan deze tentoonstelling. En Harm Edens dus.

Ja, met zo’n keycord om je nek ben je voor de andere bezoekers direct een duffe Japanner. De jaloerse blikken die je ten deel vallen als je vijf minuten breed glimlachend naar een zwart vlak staat te kijken, zijn dat (en de betaalde euro) echter meer dan waard.

A new drawing van Richard Serra gaat om de bocht’, constateert Harm in je rechteroor. Je grinnikt. ‘Dat vind ik al heel bijzonder, dat een kunstwerk op twee wanden zit’, gaat hij verder. ‘Je ziet ineens dat het een hoek is!’ We zijn pas zeven minuten binnen, maar de eerste lach met geluid is een feit. Want Harm heeft met zijn extreem simpele tekst wel gewoon gelijk. En bam, daar komt de les van de dag: ‘Een klap in het gezicht is het: zó eenvoudig, maar zó bepalend. Dat is de kracht van beeldende kunst.’

Verdomme Harm, dat zijn teksten. Na zo’n eerste speech ben je geneigd om gewoon Harms route te volgen, maar je probeert toch ook de anderen even. Anne Vegter, dichteres, proza- en toneelschrijfster, is na vijftien seconden zalvend gezwets over ‘noch het een, noch het ander’ de eerste audiotour die we boycotten. Het is lastig om enthousiast te worden van de reuze-moederkoek met een negental borsten danwel penissen erop die in de vitrine voor ons ligt (Double Negative van Louise Bourgeois), maar Anne praat ons regelrecht het graf in. Timotheus Vermeulen is dan een stuk vermakelijker. Zeer (zwaar) informatief en cultuurhistorisch, maar op een toffe, vlotte manier verteld. Maar goed, hij is dan ook Universitair docent Algemene Cultuurwetenschappen. 

Een paar uur later merken we dat we de kunstwerken die Timotheus bespreekt vaak toch gaan bekijken, hoewel we het op het eerste oog niet interessant vinden. Een ander grappig bijverschijnsel van de audiotour: je gaat eerder kunstwerken bekijken van de BN’ers die je sympathiek vindt. Andersom geldt dat ook; de BN’er die de stukken bespreekt die jij al wilde bekijken, vindt je sympathieker.

We zijn bijvoorbeeld heel benieuwd naar de werken die Spinvis heeft uitgekozen. Hij mag dan geen mening hebben over motorcross, Hollywood of poloshirts, maar het lijkt ons wel iemand die wat te melden heeft over kunst. Niet dus. Spinvis is zelf kunstenaar en kiest dus voor de andere optie: hij voegt een audiodimensie toe aan het kunstwerk. Dat klinkt gezapig, maar is echt tof. In een vitrine staat bijvoorbeeld een vrij vormeloos mannetje met een speer. Het zwarte beeldje is misschien dertig centimeter hoog, maar met de Spinvis-soundtrack wordt het ineens een epische sneeuwstorm trotserende oerman.

We staan stil voor een doek vol beschilderd hooi (Anselm Kiefer – Dein aschenes Haar Sulamith). Esthetiek: een drie. Imponering: een zeven. Een werk dat we normaal gesproken links zouden laten hangen, maar vandaag niet. Spinvis en Harm maken er een spektakelstuk van. Uiteraard beluisteren we eerst Harms visie. Hij legt uit dat Dein aschenes Haar Sulamith een regel is uit een beroemd gedicht en het iets met de Jodenvervolging te maken heeft. Na een korte pauze spuugt hij met dik aangezette ademstoten de conclusie van zijn loftuiting uit:

‘Zo’n lekker… zwaar… Duits… werk!’

Pis in de broek, ‘beter wordt het niet meer’ in ons hoofd. Dan richten we de audiotour op het vierkantje van Spinvis. En die heeft een audiopname van het gedicht dat Harm bedoelde voor ons in petto. Imponering: een negenhalf. Needless to say; wat Spinvis en Harm tot topstuk bestempelden, hebben wij ook allemaal gezien.

Goed, zo gaat het nog even door. We zien de Aardappeleters, de Treurende oude man en Landweg in de Provence bij nacht van van Gogh, Composite no. II van Mondriaan en l’Homme qui marche II van Giacometti (door vrijwel alle BN'ers opgenomen in hun route). We luisteren naar Abdelkader Benali en Anna Drijver, beiden vermakelijk. Pechtolds kurkdroge stukjes slaan we na drie keer toch echt over en van Swaab begrijpen we vrij weinig. Hans Dorresteijn heeft echter een verfrissende kijk op de kunstwerken en Jet Bussemaker blijkt verdomd goed te weten waar ze het over heeft. Op zich fijn om te weten over je minister van Cultuur en Onderwijs. Harm Edens blijkt toch zijn heershappij over het Kröller-Müller te moeten delen met Nico Dijkshoorn. We raden je aan om de tentoonstelling volledig te ronden en daarna nog eens langs je favoriete werken te lopen met Nico op de oren. Je zult je eigen serieuze kop van een uur eerder gegarandeerd uitlachen. Met name de verhandeling van Kuitje Ruwiel, geboren Amsterdammer en liefhebber van haring, is erg grappig. Dat gaat nota bene over het beeld dat Nico diep ontroert; ‘Piet Kasso’s’ Uiltje, dat volgens Kuitje Ruwiel meer weg heeft van een snip. Tranen met tuiten.

Zoals inmiddels wel duidelijk mag zijn, is er gelachen in het museum. Een bijzondere ervaring, mogen we wel zeggen. Een bijzonder prettige ook; dit willen we vaker ervaren. Of, zoals Harm bij het voorlaatste schilderij dat we zien (Les deux cyprès van Paul Signac) opmerkt:

‘Als ik hier naar kijk, wordt ik héél erg blij. Ook wel belangrijk.’

Comments

Gerelateerde kortingen

Kröller-Müller Museum
€ 5,45 CJP-korting

Kröller-Müller Museum

Bekijk voor een schijntje de kunstcollectie van Helene Kröller-Müller