Ontdek
Kortingen Win CJP events
Over CJP
Contact
Koop je pas Inloggen
Taal van de hedendaagse kunst
17 JUL 2013 • Door Willemijn Kruijssen • Meer blogs over Expo

Taal van de hedendaagse kunst

Het begint al bij die term: hedendaags. Niet te verwarren met modern. Als het over ‘moderne kunst’ gaat, gaat het over Van Gogh, Matisse, Mondriaan: kunstenaars die allang dood zijn en hun kunstenaarschap hebben bewezen. Hedendaagse kunst, je komt ook nog wel een contemporaine tegen of de Engelse variant contemporary, is simpel gezegd de kunst die nu gemaakt wordt. (Maar er hangt wel hedendaagse kunst in moderne musea en moderne kunst in hedendaagse musea.)

Ehm, wat precies?
Als je de folder van een tentoonstelling of de zaalteksten bij een kunstwerk leest, dan staan die vaak bol van artspeak; een soort jargon dat ondoorgrondelijk is voor de leek die die taal niet spreekt. De tentoonstelling Black or White in het Van Abbemuseum in Eindhoven bijvoorbeeld, 'flirt met het politiek incorrecte en wil bezoekers prikkelen sociale conventies ter discussie te stellen door politiek geëngageerde kunst te tonen'. De expo FUCK OFF 2 in het Groninger Museum 'stelt vragen bij het maatschappelijke, juridische en politieke klimaat van het huidige China'. Ehm, wat precies?

‘Die teksten proberen vast uit te leggen hoe je als toeschouwer moet kijken. Maar als het goed is, zou het werk zelf iets met je moeten doen’, zegt Anna van Leeuwen, hoofdredacteur van Kunstbeeld, een tijdschrift over hedendaagse en moderne kunst. Maar wat doe je doorgaans als je in een museum bent? Juist: rennen naar het kaartje om te lezen wat je ziet.

Het roept vragen op
Zo gaat het bij ons ook bij de tentoonstelling Communitas van de Nederlandse kunstenaar Aernout Mik in het Stedelijk Museum in Amsterdam. 'In eerste instantie lijken het herkenbare beelden van de actualiteit, op het tweede gezicht zijn deze echter al veel minder ondubbelzinnig', lezen we. Het volgende tekstje: 'Het werk roept vragen op over de verhouding tussen het individu en het collectief in de openbare ruimte.' Na het bekijken van een stukje van de films, hebben we nog geen idee wat die ondubbelzinnigheid was en welke vragen er over worden opgeroepen.

Maar het werk zélf zou dus iets met ons moeten doen. De volgende film bekijken we zonder het kaartje te lezen. Geen titel, geen context, niks. We letten op wat het met ons doet.
 
Ah, een rechtszaal. In Italië zo te zien, want er staat La legge è Uguale per Tutti. Hé, dat is Berlusconi, die gluiperd van een oud-premier van Italië. O nee, het is iemand die behoorlijk veel op hem lijkt: geverfd haar, te rechte tanden, te neppe lach, te bruin hoofd. Als de aanklagers binnenkomen, applaudisseert het publiek. Raar, applaus in de rechtszaal. Het publiek is even later boos. Wat we zien, strookt niet met wat we weten van rechtszaken. Het publiek, de Berlusconi lookalike, de rechters: iedereen doet raar. Iedereen praat, maar er zit geen geluid bij de film, dus we horen niet wat er wordt gezegd. Verwarrend dit, er klopt niks van. We houden het niet meer vol: waar kijken we naar?

We're getting there
De film heet Shifting sitting. Op het begeleidend zaalkaartje: '(…) Uitgangspunt vormden de rechtszaken tegen Silvio Berlusconi wegens vermeende corruptie als een theatraal voorbeeld van de hedendaagse vervaging tussen politieke macht, rechtspraak en massamedia. (…) De titel verwijst naar de rollen van rechters en publiek, aangeklaagden en getuigen, machthebbers en ondergeschikten, die in dit werk voortdurend verschuiven; geen enkele hiërarchie ligt meer vast. (...)'

Verrek. Niet dat we dit letterlijk zo meekregen. Maar toch: we’re getting there.  

Terug naar de eerste zin van dit stuk. Het is een citaat uit de introductietekst van de tentoonstelling van Aernout Mik. De intrigerende architectonische enscenering blijkt de kelder die met wanden is opgedeeld, waardoor de ruimte een doolhof is geworden. In een doolhof weet je de weg niet. (Met andere woorden: het doolhof stelt ons in staat.) De directe en fysieke relatie met het geprojecteerde beeld blijkt als twee bezoekers (door dat doolhof) tussen twee schermen uitkomen en als iemand voor een projector staat en het beeld blokkeert.

Wat dat verder met je doet, kunnen we niet voor je bepalen. Wellicht fijn om te weten: wat het ook met je doet, het is altijd goed.
 
Tips om artspeak een beetje te gaan begrijpen:
- Lees interviews met kunstenaars in kranten en tijdschriften. Dan zijn ze ondervraagd door een journalist die het gesprek, als het goed is, zo helder mogelijk weergeeft. Zonder jargon, artspeak of onduidelijkheden.
- Lees recensies van critici. Goede critici kijken met afstand en proberen in gewone taal te vertellen waarom zij vinden wat zij vinden. Daar hoef je het niet mee eens te zijn, maar het scherpt je gedachten.
- Ga! Hoe meer je ziet, hoe meer je kunt vergelijken. Op een dag kun je zelf het kaf van het koren scheiden en ben jij degene aan wie vragen worden gesteld.

Comments

Gerelateerde kortingen

Van Abbemuseum
€ 6,- CJP-korting

Van Abbemuseum

Modernere musea ga je écht niet vinden in Eindje

Stedelijk Museum Amsterdam

Kijken naar Karel Appel en Jeff Koons voor de helft van de prijs

50%

Groninger Museum

Bezoek dit futuristische paleis zonder diep in de buidel te tasten

€ 3,-