Ontdek
Kortingen Win CJP events
Over CJP
Contact
Koop je pas Inloggen
Museum van de maand: Maastricht
26 JUN 2013 • Door Thijs Zilverberg • Meer blogs over Expo

Museum van de maand: Maastricht

Als je voor het gebouw staat is het onmogelijk voor te stellen dat de Italiaanse ontwerper Aldo Rossi zich in wilde houden, omdat de echte kunst aan de binnenkant tentoongesteld moest worden. Ook in de eenvoud zit schoonheid. De hoofdingang is simpel, van staal, als verwijzing naar het industriële verleden van het terrein aan de Maas. Vanuit de toren aan de achterkunt kun je uitkijken over de rivier en het oude centrum.

De collectie begint ook al buiten, vertelt gids Viviane Pinckaers. Tussen de vleugels zijn twee grote conceptuele kunstwerken geplaatst. Vanaf de waterkant of vanuit de ramen zijn grote roestende schotten zichtbaar. Dat het achterste schot ook dienst doet als fietsenrek lijkt niet de bedoeling. Aan de andere kant staat een rechthoekige piramide van Sol LeWitt, een standaardconcept op maat gemaakt voor deze ruimte.

Nog imponerender is LeWitts inrichting van de toren. De hele muur is zwart geschilderd, en vervolgens is er een witte lijn op getekend die in een langzaam stijgende spiraal tot de nok loopt. Pinckaers kijkt omhoog. ‘Die lijn is dus meer dan vijf kilometer lang. Dat hebben de schilders heel precies moeten doen, er moet steeds exact tien centimeter zwart tussen zitten.’ Toen het af was stuurden ze een paar foto’s naar de kunstenaar ter controle. ‘Zat er ergens een klein foutje. En dan moet het opnieuw.’

Zoete broodjes
De vleugel met oude schilderijen is indrukwekkend. De stijl van het besneeuwde Volkstelling te Bethlehem ziet er vertrouwd uit, een landschapstafereel met overal boerenvolk in actie. En inderdaad, op het bordje ernaast staat de naam Breughel. ‘Maar dit is Pieter Breughel de Jonge, niet te verwarren met zijn vader, Pieter Breughel de Oude,’ vertelt Pinckaers. ‘Eigenlijk is het lopendebandwerk, van dit schilderij zijn er dertien in omloop. Het was een familiebedrijf waar de meester aangaf welke kleur waar moest en de leerlingen het afmaakten. En toen vader te oud werd nam zoonlief het over. Twitter ging in die tijd niet zo snel, dus wisten die Italianen veel.’

De collectie Neutelings bestaat uit bijbelse beeldjes van ivoor en email (het materiaal, niet de digitale manier van communiceren). ‘Misschien wel een leuk feitje, meneer Neutelings was de man achter de Ligakoeken.’ Zijn verzameling is zo groot dat het museum de voorwerpen rouleert.

In de kamer ernaast staan houten beeldjes, vooral van vrouwelijke heiligen. ‘De mensen konden niet lezen, dus hadden ze dit soort beeldjes. Die gingen als zoete broodjes over de toonbank.’ Maastrichter Jan van Steffeswert was een van de eerste houtbewerkers die zijn beelden signeerde. Als je ziet hoeveel detail hij in zijn werk stopt is dat ook niet gek. Zelfs aan de achterkant, die in de kerk nooit zichtbaar is geweest, zijn de golvende haren en de plooien in de kleding prachtig afgewerkt.

Mooi rood
Een verdieping hoger is de tijdelijke tentoonstelling De Grote Verandering, over kunst in de twintig jaar voor de Russische Revolutie in 1917. Moskou en Sint Petersburg waren in die tijd bruisende centra van creativiteit. ‘In sommige opzichten waren ze zelfs verder dan Parijs. Toch werden de Russen in West-Europa nog vaak gezien als macho’s die om drie uur ’s middags lallend met een fles wodka over straat liepen. Tegen dat beeld wilden ze zich afzetten.’

De expositie is verdeeld in twee kampen, de traditionele kunstenaars en de vernieuwers. In het meer gangbare werk komt de kleur rood opvallend vaak terug. ‘Dat komt omdat in het Russisch het woord voor ‘rood’ hetzelfde was als dat voor ‘mooi’,’ legt Pinckaers uit. ‘Daarom heet het Rode Plein ook zo.’ De schilderijen zijn inderdaad niet alleen krasnyj, maar ook behoorlijk krasnyj.

Het portret van Sergej Diaghilev door zijn boezemvriend Léon Bakst springt in het oog. Later veroverden ze als stichter en vormgever samen heel Europa met het vernieuwende Ballets Russes, hier laat de balletmagnaat zich gewoon nog vastleggen met zijn kindermeisje op de achtergrond, wijst Pinckaert. ‘Iedere rijke Rus had er eentje, en dat hield niet op bij je achttiende verjaardag. Deze vrouw zorgde nog steeds dat hij iedere avond om negen uur een warme chocomel kreeg, en dat hij zijn vitamientjes wel op tijd nam.’

Voor de vorm
Dat de Russen begin vorige eeuw niet onderdeden voor de West-Europeanen blijkt wel uit de abstractere kunst op de expositie. Ze lieten zien dat ze in iedere stijl mee konden komen, of dat nu kubisme, futurisme of expressionisme is. Maar wel overal met een Russisch tintje. Dus net een bloemenmotiefje op een tafelkleed, of weer het terugkerende mooie rood. Regelmatig doen de doeken denken aan Japanse kunst, want de blik was niet alleen op het westen gericht.

Hoe abstracter de kunst, hoe vooruitstrevender de mannen uit Moskou en Sint Petersburg. Of, mannen? Natalja Gontsjarova en Olga Rozanova deden van zich spreken in een tijd dat vrouwen in West-Europa alleen nog maar als bezoekers op een expositie kwamen. Bij Kazimir Malevitsj, een van de pioniers op het gebied van moderne kunst, blijft er weinig meer over dan vorm en kleur. ‘We wilden wel meer van hem tentoonstellen, maar het MOMA leent het niet uit,’ verontschuldigt Pinckaert zich met een lach. Het grensverleggende werk Zwart vierkant hangt bijvoorbeeld helaas niet in Maastricht, maar daar kun je je vast zo ook wel een voorstelling van maken.

De schilderijen uit de jaren ’10 van de vorige eeuw van Malevitsj, Wassily Kandinsky en Pavel Filonov op De Grote Verandering zijn ronduit fantastisch. Geen enkele rol voor een herkenbare werkelijkheid, maar puur experimentele composities. Helaas voor de creatieve klasse ontbrandde op dat moment de Russische Revolutie. Daarmee kreeg de Russische kunst zo’n knauw dat ze het een eeuw later nog van exportproducten als t.A.T.u. moeten hebben.

Voor veel CJP'ers zal de reis naar Maastricht voelen als een rit met de Transsiberië Express, maar het Bonnefantenmuseum is het meer dan waard. De titel Museum van de maand ook trouwens. Je hebt nog tot 11 augustus om De Grote Verandering te zien. Met je pas betaal je slechts € 4,50 voor de button waarmee je over alle verdiepingen mag struinen.

Comments

Gerelateerde kortingen

Bonnefantenmuseum
€ 6,- CJP-korting

Bonnefantenmuseum

Met CJP bezoek je de stenen spaceshuttle van Maastricht voor weinig

Win
Stedelijk Museum ’s Hertogenbosch