Ontdek
Kortingen Win CJP events
Over CJP
Contact
Koop je pas Inloggen
Act of Killing: Daders als helden
23 MEI 2013 • Door Willemijn Kruijssen • Meer blogs over Film

Act of Killing: Daders als helden

1. Het onderwerp is onderbelicht en onbekend
Anwar Congo is een boef. Een preman (van het Engelse free man) die in 1965 zijn dagen in Noord-Sumatra sleet met het oplichten van bioscoopbezoekers. Gangsters uit de films waren zijn inspiratiebron. Nadat het Indonesische leger in dat jaar een coup pleegde, vermoordde hij in opdracht van de militairen honderden (vermeende) communisten, etnische Chinezen en intellectuelen. Congo en zijn vrienden werden gevreesd. In de maanden die volgden, zijn door heel Indonesië bij elkaar 500.000 tot een miljoen mensen gedood. Niemand is daar ooit voor veroordeeld.
 
De Amerikaanse regisseur Oppenheimer werkte in Sumatra aan een andere film, toen hij op deze vergeten genocide stuitte. Hij sprak nabestaanden van slachtoffers en merkte dat die nooit in het openbaar over hun ervaringen zouden spreken. Indonesiërs leren nu nog steeds op school dat communisten slecht zijn, daarmee wil je niet worden geassocieerd. Een vrouw suggereerde: waarom praat je niet met de daders? Want die genieten nog steeds een heldenstatus.
 
2. De vorm is creatief
De 41ste dader met wie Oppenheimer sprak, was Anwar Congo, het belangrijkste personage in The Act of Killing. Een ander type man dan de veertig moordenaars voor hem. Hij had iets sympathieks. Oppenheimer merkte dat Congo zich makkelijker uitte als hij mocht uitbeelden wat hij deed. Op dat moment baalde dat hij geen attributen bij zich had. De regisseur besloot Congo en zijn vrienden een film te laten maken over die periode. Met make-up, figuranten en serieuze camera’s: een jongensdroom. En van het maken van die film, maakte Oppenheimer zijn documentaire. 
 
Dus zie je Congo op het dak van het kantoor van de krant Medan Pos (de hoofdredacteur van weleer besliste wie dood moest) ijzerdraad om de nek van een vriend doen, om te laten zien hoe hij moordde. Op deze manier werd hij niet zo vies van het bloed. Als Congo die beelden later terugkijkt, schudt hij ontevreden zijn hoofd. ‘Ik had destijds nooit witte kleding aan.’ 
 
3. De regisseur koos een bijzondere invalshoek
De documentaire is geen historisch verhaal over de periode '65-'66. Oppenheimer wilde juist laten zien hoe het verleden in het Indonesische heden leeft. 'Het is heel beangstigend voor slachtoffers als daders de hand boven het hoofd wordt gehouden', zegt Oppenheimer. In dat laten zien, is Oppenheimer meer dan geslaagd. Als toeschouwer zie je verbijsterd dat daders goede politieke functies hebben. Zoals de gouverneur die zijn collectie 'very limited'  kristallen beeldjes in zijn gigantische huis toont. Of de leider van een paramilitaire organisatie met drie miljoen leden en goede connecties met de regering, die een meisje dat met hem op de foto wil, achter haar rug om vernedert. Tegen al deze mensen wordt opgekeken. Dat dat beangstigend moet zijn, is nog zacht uitgedrukt.  
 
4. De film speelt met makkelijke oordelen
Ondanks Congo’s daden, is het moeilijk hem alleen maar als slecht mens te zien. Hij doet stoer, maar dat is vooral om zijn angsten die hem ’s nachts achtervolgen niet onder ogen te komen. Op de set bediscussiëren hij en zijn vrienden een keer of ze wel écht goed hebben gedaan door mensen te doden. Na het opnemen van een brute moordscène zegt Congo: ‘Ik weet nu hoe slachtoffers zich gevoeld moeten hebben.’ Dat gaat veel te ver, maar Congo lijkt langzaam in te gaan zien dat hij niet de held is die hij dacht te zijn. In vloeiend Indonesisch reageert Oppenheimer dat Congo dat nooit zou kunnen weten: hij brengt het er immers levend van af.  
   
5. The Act of Killing doet er écht toe
In Indonesië is de film niet in bioscopen te zien. Oppenheimer heeft The Act of Killing niet door de censuurcommissie laten controleren, omdat hij zeker wist dat die er niet doorheen zou komen. De film wordt vertoond tijdens bijeenkomsten waarvoor geïnteresseerden zich per mail en via Facebook kunnen aanmelden, wat zo’n 15.000 Indonesiërs hebben gedaan. Op filmfestivals in de rest van de wereld wint The Act of Killing meer dan terecht prijs op prijs en zijn recensenten unaniem lovend. Het Indonesische deel van de crew die aan de film heeft gewerkt staat als anonymous op de aftiteling, Oppenheimer gaat voor zijn eigen veiligheid Indonesië niet meer in. Maar er is wel aandacht in het land voor de geschiedenis, al is het vooralsnog vooral bij de hoogopgeleide elite.

Comments

Gerelateerde kortingen

De Balie
€ 1,50 CJP-korting

De Balie

De Balie vertoont dagelijks een breed scala aan films