Ontdek
Kortingen Win CJP events
Over CJP
Contact
Koop je pas Inloggen
De legendarische Etty Hillesum
10 MRT 2013 • Door Sara Madou • Meer blogs over Lezen

De legendarische Etty Hillesum

Om gelijk duidelijk te maken waar we het over gaan hebben: Etty Hillesum was een Joodse vrouw die voor en tijdens de Tweede Wereldoorlog dagboeken en brieven schreef, waarin ze je, ook nu nog, genadeloos confronteert met de werkelijkheid van toen. Het 'na' heeft ze ons helaas nooit kunnen vertellen, want Etty werd op haar 29ste in Auschwitz vermoord.

Jaren later werden Etty's dagboeken ontdekt en godzijdank postuum alsnog uitgegeven. Eerst was er Het Verstoorde Leven, gevolgd door een met verschillende documenten aangevulde kolos; Het Werk. Beide titels kun je met korting aanschaffen bij De Slegte. Nu ook Twee Brieven Uit Westerbork (vanwege de Boekenweek) uitgebracht is, vonden we het tijd worden voor een ode aan deze bijzondere vrouw en zeer (zéér) getalenteerde schrijfster.

Want ondergetekende weet het zeker: ik las niet eerder een boek dat de gruwelijkheden van de oorlog zo beeldend neer wist te zetten. Ik kan het weten, want verslond in mijn 28 jaar al een stapel oorlogsboeken waar je u tegen zegt. Vuistdikke, koele analyses van professoren, dunne novelles met ooggetuigenverslagen, interviewbundels met betrokkenen; you name it. Dat is misschien een beetje raar, maar ach, ieder z'n afwijking.

Het Verstoorde Leven
vond ik ooit op een boekenmarkt. Zo eentje waar je met een flinke astma-aanval vandaan komt, door de grote hoeveelheid stof. De naam 'Etty Hillesum' zei me niets, maar door de informatie op de achterflap kon ik het met mijn oorlogsobsessie toch niet weerstaan.
Diezelfde avond had ik het uit.
Vervolgens bestelde ik direct (ja, echt waar) tien kersverse exemplaren online, omdat ik van mening ben dat een goed boek met een mooie opdracht het beste cadeau is voor vrienden en familie, en die van mij De Elementen van Harry Mulisch allemaal al in de kast hadden staan.

Als je de voorgeschiedenis weet, maakt dat de recht voor zijn raap-stijl van Etty des te sterker.

Ze werd geboren in Middelburg en groeide op in Deventer. Gelovig was ze niet; haar hele familie liet zich in 1937 zelfs uitschrijven als lid van de Joodse gemeente, vanwege alle ellende die het hen tot dan toe al had opgeleverd. In 1939 studeerde Etty in Amsterdam af in rechten, om daarna te beginnen aan een studie Slavische talen in Leiden. Maar afronden kon ze die niet.
In 1941 kreeg ze iets met ex-bankier en handlijnkundige Julius Spier, die haar adviseerde om met een dagboek te beginnen. Niet om te schrijven over de veelbewogen tijd, maar om inzicht te krijgen in haar persoonlijke ontwikkeling. In het begin van haar boeken heeft Etty het dan ook vooral over haar minnaar, 'S.'.
De dagboeken worden al snel een stuk grimmiger, zeker wanneer Etty vanaf 1942 gaat werken bij de Joodsche Raad. Dit gaf haar een tijdelijke schijnveiligheid, want de medewerkers bleken, in tegenstelling tot wat ze beloofd was, helemaal niet beschermd tegen deportatie.
Toch wist Etty zichzelf nog lang overeind te houden. Met haar uitgangspositie kon ze een periode Westerbork in en uit wanneer ze wilde, wat ze aangreep om zoveel mogelijk Joden uit het transport richting Polen te houden.
Maar uiteindelijk kwam er aan die uitzondering ook een eind. Etty koos ervoor om niet onder te duiken en belandde op 6 juni 1943 in Westerbork, zonder privileges. In september werd ze op de trein naar Auschwitz gezet, waar ze op 30 november overleed.

In het najaar van 1943 verscheen er een klein boekje met de niet bijster intrigerende titel Drie Brieven van den Kunstschilder Johannes Baptiste van der Pluym. Dit boekje bleek echter een illegale uitgave van Etty's brieven, geschreven in kamp Westerbork. De guldens die de honderd gedrukte exemplaren opbrachten, gingen naar het verzet. Later dook haar hele dagboek op, plus andere brieven en documenten die Etty schreef en verzamelde.

Ze heeft het zelf nooit geweten, maar met haar werk bracht Etty de oorlog dichtbij voor mensen die het geluk hebben gehad er nooit daadwerkelijk onder te lijden. Ze schrijft recht je hart binnen, met ijzersterke zinnen waar geen grammetje vet teveel aan zit. Over haar pogingen om de Duitsers om de tuin te leiden en mensen uit hun klauwen te redden. Hoe het was om Westerbork te mogen verlaten, maar vrienden en familie achter te moeten laten. Plus, later, de dreiging die uit ging van de dinsdag. Dan vertrok wekelijks de trein naar het Oosten, waar nooit iemand van terugkeerde.

Lees Etty's boeken en ik garandeer je: dat vergeet je nooit meer. Waarschuw gelijk even je vrienden, dan kunnen zij ook alvast een plekje maken in hun boekenkast.

Comments

Gerelateerde kortingen

Polare (voorheen De Slegte)
CJP-korting

Polare (voorheen De Slegte)

10% korting bij Polare