Ontdek
Kortingen Win CJP events
Over CJP
Contact
Koop je pas Inloggen
Door het hart van Polen
16 OKT 2012 • Door René van der Meer

Door het hart van Polen

Zoek een landkaart van Polen, trek een lijn tussen de drie grootste steden Warschau, Łódź en Krakau en zie daar een prachtige driehoek. Alsof het zo had moeten zijn, vormt dit trio het hart van het land. Een hart vol muziek, film en goedkoop bier, zo ondekten we. 
 
Muziekstad Warschau:  De hete adem van Chopin
Het staat er echt. ‘Hier rust het hart van Frédéric Chopin’. Meer dan deze tekst op een witte zuil is er niet te zien in de kerk waar zijn orgaan is opgeborgen, maar menig toerist komt toch even gluren. Je bent immers niet dagelijks in de stad waar Chopin uitgroeide tot een van de meest invloedrijke componisten van zijn tijd.
 
Warschau is trots op zijn oud-bewoner en dat zul je weten ook. Goed, op Warsaw Chopin Airport is nog geen piano te horen, maar eenmaal in de binnenstad klinkt op de meest vreemde plaatsen getingel. Het zijn Chopinbankjes, sierlijk zwarte zitjes inclusief uitleg over de meester en een knop waarmee een deuntje Chopin wordt gestart. De bankjes staat slim gepositioneerd en zijn overdag vooral in trek bij kinderen. ‘s Nachts werkt de knop natuurlijk ook en hangt er regelmatig een bezopen Pool over een bankje om te kijken waar die muziek toch vandaan komt. Chopin echt leren kennen, kan in het Chopin Museum. Daar wordt duidelijk hoe hij van wonderkind groeide tot de pionier van de Romantiek. En dat hij donkerbruin haar had. Zijn lokken liggen er keurig achter glas. 
 
Ook in het hier en nu klinkt muziek in de stad. Elke straatmuzikant in Warschau lijkt viool te spelen. Net zo makkelijk staat er een bluesband te jammen op de versleten trappen van de Krasińscy bibliotheek, een pand dat op wonderbaarlijke wijze de bombardementen van de Tweede Wereldoorlog heeft doorstaan. ‘In 1989 kwam er in Polen een einde aan het communistisch regime. De deuren van dit gebouw gingen toen op slot en zijn dat 23 jaar gebleven’, zegt Tomasz Kwiatkowski, organisator van muziekoptredens in de voormalige bibliotheek. Hij was erbij toen de deuren weer open gingen. ‘De tijd had hier echt stil gestaan’, zegt hij. De afgebladderde muren en ramen vol stof geven een goede indruk van dat wat hij toen aantrof. 
 
Helaas vormt dit sfeervolle gebouw een uitzondering. Na de oorlog lag vrijwel heel Warschau in puin en bij de wederopbouw stonden termen als ‘mooi’ en ‘authentiek’ niet bepaald op de agenda. Het resultaat is een wat zielloos stadsbeeld, dat je soms lelijk op het verkeerde been zet. Zo is de zogenaamde Oude Markt nog geen zeventig jaar jong. Met die kennis lijkt het opeens op het decor van een pretpark. Aan de andere kant van rivier de Wisla gloort hoop. Hier ligt Praga, een voormalig no-go area, maar nu hard op weg om een van de populaire wijken te worden. Steeds meer ondernemers beginnen een koffiebar of club langs deze rafelrand van de stad. Een aanrader.
 
Er staat één gebouw in Warschau brutaal de aandacht op te eisen. Het Paleis van Cultuur en Wetenschap was een presentje van Stalin en is met 231 meter het hoogste gebouw van de stad. De Polen hebben weinig met dit symbool van Sovjetonderdrukking, maar dat kon The Rolling Stones weinig schelen toen ze er in 1967 als eerste Westerse band optraden. Kortom: een even omstreden als verplicht nummer dus hup, met de lift omhoog. Op de dertigste verdieping wacht een uitzicht over de stad die hier en daar wel wat bezieling kan gebruiken. Timide of niet, het ontbreken van scherpe randjes maakt Warschau een fijn laagdrempelige instapplaats voor Polen. 
 
Filmstad Łódź: Favoriet van David Lynch
Kino Charlie is geen mooie bioscoop. Sterker nog: het is een gruizig pand in een hofje van beton, dat oogt als een kruising tussen een kinderdagverblijf en sociale werkplaats. Bij binnenkomst kijkt de portier met een schuin oog op van zijn krant. Via een trap belanden bezoekers in een van de summiere zalen. Toiletten lekken en de stoelen zijn hard. Toch is Charlie een bezoek waard. Het is namelijk een onmisbare bioscoop in dé filmstad van Polen.
 
In Łódź staat de Filmacademie, waar niemand minder dan Roman Polanski op school heeft gezeten. Zijn naam staat, samen met die van andere Poolse filmmakers, te pronken in de Łódź Walk of Fame. De rij sierlijke tegels doet niet onder voor de grote broer in Hollywood. Łódź is de filmstad van Polen en onderstreept dit jaarlijks met meerdere filmfestivals. Niet zo gek dus dat Łódź, dat je uitspreekt als Woetsj, ook bekend staat als Hollylódź.
 
De Filmacademie bestaat uit een aantal weinig opvallende gebouwen naast een even bescheiden park. Jan Jarmui studeert er voor producer en bespreekt in de kantine met paar studiegenoten plannen voor een film. ‘In Polen zijn romantische komedies erg populair, maar ik maak liever experimentele films. Ook als dat betekent dat niet iedereen ze begrijpt’, legt hij uit. Jan komt uit Łódź, koestert de filmacademie, maar is niet heel positief over zijn stad. ‘Ik vind het hier nogal somber’, zegt hij.
 
Ergens is dat te begrijpen. Kapotte ramen en donkere muren bepalen voor een deel het straatbeeld van Łódź. Toch schuilt hierin schoonheid, hoe vreemd dit ook mag klinken. Wandelend langs bakstenen en beton, afgewisseld met mosterdgele muren, zie je Polen op zijn minst voordelig. Juist dit maakt het bijzonder. In Łódź tref je om de zoveel meter een tafereel aan waarvan ze op Instagram uit hun dak gaan. Mooi grauw is niet lelijk.
 
Niet grauw, maar wel geweldig is Hotel Grand in het centrum. Een imposant pand met ontelbaar veel kamers. Vloeren kraken, scharnieren piepen en het enige dat nog ontbreekt in de eindeloze gangen is een jongetje op een driewieler, die net als in The Shining over de versleten vloerbedekking scheurt. Grand is de slaapplaats voor filmmakers wanneer zij de stad aandoen. David Lynch maakte er zelfs opnames voor zijn film Inland Empire (2006) en noemt Łódź een van zijn favoriete steden.
 
De kamerjongen staat ongemakkelijk op de gang te wachten, nadat hij de deur van kamer 205 heeft geopend, de hotelkamer waar Lynch heeft gefilmd. Natuurlijk kent hij Inland Empire, maar wanneer hem gevraagd wordt welke scène er precies is opgenomen, lacht hij het antwoord weg. Het is hem vergeven, veel aanknopingspunten geeft de kamer niet. In plaats daarvan vinden we er een houten interieur dat zo als decor kan dienen voor een Poolse versie van Mad Men.
 
Vanzelfsprekend heeft Hollylódź een filmmuseum. Het Muzeum Kinematografii staat vol memorabilia uit de Poolse filmgeschiedenis. Alle toelichting is echter in het Pools, waardoor je zelf mag uitvogelen waarom Beertje Colargol er een hoek heeft verdiend. Tip: ga op dinsdag, dan is de entree gratis. Gebruik de rest van je tijd om door de stad te sjokken, check de filmladder van Kino Charlie en boek een nacht in kamer 205. 
 
Studentenstad Krakau: Doorzakken in de kelder
Op de bar staat een boterham met varkensvet. ‘Niespodzianka / Surprise’, zo stond het aangegeven op de menukaart van Pijalnia. Het is, net als de inrichting van de zaak, een knipoog naar het communisme dat tot 1989 in Polen heerste. De muren van Pijalnia zijn beplakt met kranten en het assortiment blinkt uit in eenvoud. Toch is het er ramvol. Terecht: Pijalnia lijkt op een Pools toneelstuk waar meisjes bier met een rietje drinken en jongens boven hun wodka luidruchtig het leven doornemen. De gezelligheid gonst via de open ramen door de straat. Ja, het leven is goed in Pijalnia.
 
Eigenlijk in alle straten van de stad. Krakau huisvest de oudste universiteit van Polen en is mede daardoor dé studentenstad van het land. Dat is te merken zodra de dagjesmensen uit het prachtige, oude centrum zijn verdwenen. Kenmerkend zijn de kelderbars. Verstopt tussen winkels bevinden zich trappen naar een andere wereld. Een wereld waar de tafels uitpuilen van flessen bier en brandende kaarsen. Dorota Czyz zit met haar vrienden in Free Pub, een van de vele kelderbars. ‘We kwamen hier vroeger vaak, totdat vijftigers de tent overnamen. Onlangs is het hier opgeknapt en zijn de oudjes verdwenen’, zegt ze, rondkijkend in de ruimte vol boekenplanken en jonge gezichten. ‘Het ziet er nu weer goed uit.’
 
Na een nacht Krakau is het wel zo beleefd om iets meer van de stad te leren kennen. Een plek die het op zijn zachtst gezegd nogal voor de kiezen heeft gekregen. Een goede manier om hier wat op te steken is inhaken bij Free Guides, een rondleiding waarbij deelnemers na afloop vrijblijvend een bijdrage doneren. ‘We doen natuurlijk zó goed ons best, dat je wel wil betalen’, legt gids Tomak Darda uit. Daarna neemt hij de deelnemers mee langs synagogen, de fabriek van Schindler en voormalige ghetto’s, waar tijdens de oorlog Joden de dood in werden gedreven.
 
Tussen de heftige geschiedenislessen door wijst Tomak bezoekers ook op minder dramatische plekken. Zo is de oude Joodse Wijk geknipt voor een lunch van Pools bier en een zapiekanki, een soort pizzabrood van een halve meter. Nog een aanrader: Propaganda, een tent waar ze het communistische verleden letterlijk aan de muur hebben gespijkerd. Posters, vlaggen en vergeelde foto’s zetten hier de toon. Eerlijk is eerlijk, zelfs zonder tips van Tomak steelt Krakau je hart. Van het écht oude marktplein tot de sierlijke steegjes vol doorleefde cafés; in Krakau krijg je het straat na straat kado.
 
En ‘s avonds? Gewoon weer de kroeg in, natuurlijk. In Jazz Rock is het happy hour en dus zeurt niemand over de slecht getapte halve liters. Ewalina Jedral drinkt haar bier met een rietje en ziet morgen wel weer hoe het met haar studie Russisch staat. Ze heeft een tip: ‘Als je wil beleven hoe studenten de stad overnemen, moet je in mei komen. Dan is het Juwenalia. In die week krijgen studenten de stadssleutel en is Krakau één groot studentenfeest.‘ Staat genoteerd. Wie haalt nog een rondje?
 
Het is prima treinen tussen Warschau, Łódź en Krakau. Voor gemiddeld € 15,- per treinrit reis je van de ene naar de andere stad. Van tevoren boeken is mogelijk via www.polrail.com, maar het is makkelijker om een tickets op het station te kopen. Het personeel spreekt hier doorgaans geen Engels, maar na wat aandringen schuiven ze een tijdschema door het doorgeefluik. Cirkel hierop de trein aan waarvoor je kaartjes wil, knik beleefd en voor je weet kun je vertrekken.

Comments