Tirza: knappe toneelbewerking - Theater

AGENDA/ZOEK KORTING

trefwoord

plaats

genre

wanneer

van

tot en met

Theater: Recensie Tirza – Het Nationale Toneel

09-03-2010

De succesvolle roman Tirza van Arnon Grunberg is vanaf nu ook op het toneel te zien. Het verhaal over een vader die zijn dochter moet loslaten terwijl zij alles is wat hij nog heeft, is door regisseur Johan Doesburg van het Nationale Toneel op knappe wijze bewerkt tot een heel geslaagd stuk.

Hoe moet je leven als alles wat je hebt, verloren lijkt? Als je bestaan één grote leugen is geworden en je niet meer uit je eigen waanzin kunt ontsnappen? Dat is het probleem van Jörgen Hofmeester, de vader van Tirza. Tijdens de voorbereidingen voor Tirza’s examenfeestje denkt hij terug aan wat hij de afgelopen jaren is kwijtgeraakt. Zijn oudste dochter Ibi vertrok met zijn huurder naar Frankrijk, zijn echtgenote verliet hem, hij werd ontslagen en al zijn geld ging verloren in een buitenlands hedgefund. En nu staat hij op het punt het laatste lichtpuntje in zijn bestaan ook te verliezen: Tirza vertrekt naar Afrika.

Mohammed Atta
Maar Tirza vertrekt niet alleen. Ze vertrekt met de grootste terrorist, die verantwoordelijk is voor 9/11 en al het kwaad dat de wereld daarna is aangedaan: Mohammed Atta. Tenminste, in de ogen van Hofmeester. In werkelijkheid is Tirza’s vriendje een prima Marokkaanse jongen die Choukri heet. Hofmeester ziet hem echter als de aanstichter van al zijn ellende. De gedachte dat hij zijn lievelinsgdochter, zijn zonneschijn, zijn muze kwijtraakt aan de belichaming van het kwaad, gaat hem te ver en hij grijpt in.

Gedachtekronkels op toneel
Een nachtmerrie volgt. De lezers van het boek weten hoe het afloopt en hoe gevangen Hofmeester is in zijn eigen wereld vol leugens en gekte. Zijn wereld wordt in Grunbergs boek heel bijzonder beschreven. Het is dan ook geen gemakkelijke taak om die bizarre wereld vol gedachtekronkels op het toneel te brengen, maar dat is regisseur Johan Doesburg zeker goed gelukt. Eerder al bewerkte hij succesvol de boeken Elementaire deeltjes en De graaf van Monte Carlo. Met Tirza breidt hij zijn oeuvre aan literatuurbewerkingen verder uit. Niet alleen Doesburg verdient echter complimenten: ook de acteurs (o.a. Kees Hulst, Sophie van Winden, Ariane Schluter en Eva van de Wijdeven) zetten een goede prestatie neer. Vooral Kees Hulst, bekend van films als Lepel en Radeloos, is perfect in de rol van Hofmeester: hij is precies de wat zwakke, horkerige, elitaire man uit het boek.

Literaire tekst versus toneeltekst
De tekst uit een boek kan natuurlijk niet zomaar in een toneelscript worden geplakt. Sophie Kassies bewerkte Grunbergs tekst zonder die ingrijpend te veranderen. Dialogen tussen karakters komen rechtstreeks uit het boek, maar doen niet vreemd aan op toneel en komen heel natuurlijk over. Verder worden gebeurtenissen, gedachten en sprongen in de tijd die in het boek kunnen worden beschreven, in het stuk op subtiele wijze zichtbaar gemaakt. Zo wordt aan Ibi een lolly gegeven op het moment dat ze als volwassen vrouw op het toneel staat – meteen is duidelijk dat het stuk teruggaat naar Ibi’s kindertijd. Een klein, maar erg effectief gebaar. Knap aan de bewerking is dat je het gevoel dat je kreeg bij het lezen van het boek, tijdens de voorstelling opnieuw beleeft.

Lezen en zien
Soms is dat een ongemakkelijk gevoel, door de heftigheid van het verhaal en sommige uitspraken over seks en liefde. Ook voel je – in het toneelstuk meer dan in het boek – al snel dat er iets aan de hand is met Hofmeester, maar je kunt je vinger er nog niet op leggen. Toch zul je vaker lachen om de absurditeit van zijn leven, dat eigenlijk ontzettend tragisch is.
De voorstelling heeft vaart, hoewel het een beetje verslapt op het moment dat het verhaal zich in Afrika afspeelt (zoals ook bij het boek het geval was). Maar dit verhaalgedeelte luidt wel de grote ontknoping in, waardoor je beseft hoe complex en knap het verhaal in elkaar zit. Het is geen probleem als je het boek niet hebt gelezen, maar het voegt wel ontzettend veel toe als je het boek kent voordat je naar het theater gaat. Lezen én zien dus, die Tirza’s!

Tirza – Het Nationale Toneel
t/m 12 juni in verschillende theaters in Nederland
CJP-korting verschilt per theater.
www.tirzaoptoneel.nl
Kijk hier voor de speellijst.

Fragmenten uit Tirza:

PS: Tirza volgen? Het kan via Twitter.