Het Exit festival in Servië is in Nederland nog vrij onbekend, maar werkt hard aan een onovertroffen reputatie in Europa. Terwijl buitenlandse bezoekers vooral afkomen op de relatief lage prijzen, de bijzondere locatie en de goede line-up, betekent Exit voor Servische jongeren veel meer. Voor hen is Exit vaak letterlijk een uitweg uit het dagelijks leven, in een nog steeds hopeloos conservatief land.

Wanneer je via één van de bruggen over de Donau het Servische stadje Novi Sad binnenrijdt, is het 17^e eeuwse fort Petrovaradin het eerste wat je ziet. De mooie ligging en rijke geschiedenis maken deze vesting een prima onderdeel van het vakantieprogramma van je ouders. Maar er is één lang weekend in juli waarin dagjesmensen plaats maken voor 50.000 jongeren en de ruim twintig podia van het Exit festival.

Exit is het grootste festival van Zuidoost-Europa en door artiesten en media veelvuldig uitgeroepen tot één van de beste festivals in Europa. Het evenement ontstond in 2000 als onderdeel van het studentenprotest tegen Milošević. Met de slogan ‘Exit out of ten years of madness’ kwamen duizenden jongeren in opstand tegen het nationalisme, de vreemdelingenhaat, de censuur en de onderdrukking in het land. Het festival, dat toen nog vooral gericht was op kunst en debat, duurde 100 dagen en eindigde een dag voor de verkiezingen met de dringende oproep om te gaan stemmen. Ruim een week later viel het Milošević-regime.

Exit ontwikkelde zich in de jaren hierna steeds meer tot een muziekfestival dat ondanks het beperkte budget jaarlijks een indrukwekkende internationale line-up wist samen te stellen. Vanwege de politieke en maatschappelijke betrokkenheid van het festival, die anno 2011 nog steeds hoog in het vaandel staat, waren artiesten bereid om voor weinig geld af te reizen naar Servië. Inmiddels heeft Exit het financieel een stuk beter voor elkaar en heeft het management geen liefdadigheid meer nodig om grote namen als Portishead, Editors en Underworld op zijn affiche te zetten.

Dansen tot zonsopkomst

Nederlanders Bert, Vicky en Meilof kwamen in eerste instantie voor zo’n grote naam naar het festival. Vicky: ‘Vooral Bert en Meilof zijn grote fans van Arcade Fire. We zochten op internet waar ze deze zomer speelden en kwamen bij Exit uit. Toen we zagen dat de rest van de line-up ook heel goed was, besloten we te gaan. Het optreden van Arcade Fire was geweldig, maar eigenlijk zijn we nog het meest verrast door de mooie locatie.’ Het eeuwenoude fort wordt door bijna iedereen die we ontmoeten het meest bijzondere onderdeel van Exit genoemd. Dansen in een oude arena, headbangen tussen oude vestingmuren en uitrusten op een idyllisch terras met uitzicht over de Donau; het is ook allemaal net zo spectaculair als het klinkt. Via eeuwenoude kronkelpaden, drooggelegde grachten, donkere tunnels en mooi verlichte poorten ontdek je steeds weer nieuwe hoekjes met andere podia, die elk een eigen genre vertegenwoordigen. Indierock, metal, reggae, dubstep, techno, wereldmuziek; Exit heeft het allemaal.

Het populairste podium onder bezoekers, en zonder uitzondering bejubeld door de hier optredende artiesten, is de Dance Arena. Tot 08:00 ’s ochtends staan hier tussen metershoge stenen muren en op duizelingwekkend steile trappen 25.000 mensen volledig uit hun plaat te gaan met elektronische grootheden als Carl Craig, Deadmau5, Fedde le Grand, Tiga en Digitalism. De zon zien opkomen vanaf het hoogste puntje van de Dance Arena, met een fris biertje in de hand en vette beats in de oren, moet elke liefhebber van elektronische muziek op zijn to-do-lijst hebben staan.

Van revolutie naar evolutie

Met de sfeer, de locatie en het feestgehalte zit het meer dan goed op Exit. Een goede reputatie verspreidt zich snel en dus reizen er inmiddels 25.000 buitenlandse bezoekers (voornamelijk Engelsen, maar ook Hongaren, Nederlanders, Scandinaviërs en Australiërs) jaarlijks naar Novi Sad. Maar zoals het vaker gaat bij succes, krijgt de organisatie van Exit in eigen land ook kritiek. Niet alleen van de overheid, die zo’n beetje tegen alles is waar het festival voor staat en het evenement  met argusogen volgt, maar ook van lokale media.

Bojan Bošković , de jonge directeur van Exit en ook één van de oprichters, kan zijn ergernis hierover nauwelijks verbergen. ‘Sommige Servische media vinden dat we ons te veel focussen op de muziek en onze idealen vergeten. Bullshit. Het één sluit het ander niet uit. Om onze doelen te bereiken moeten we zoveel mogelijk progressieve jongeren mobiliseren, geld verdienen én aandacht trekken in heel Europa. Hoe doe je dit beter dan door het organiseren van een geweldig jaarlijks festival? Exit ontketent misschien geen revolutie meer zoals in 2000, maar voor evolutie zorgen we nog steeds.’

En deze evolutie is hard nodig. De afgelopen jaren is er veel veranderd in Servië, maar het voormalig Joegoslavische land is er nog lang niet. Nog altijd wordt de politiek gedomineerd door conservatisme, nationalisme en corruptie. Homoseksualiteit wordt niet geaccepteerd en tot twee jaar geleden konden Serviërs niet vrij naar het westen reizen. Het management van Exit stopt een groot deel van hun opbrengst in een stichting die zich met ongekende passie inzet voor vrijheid en gelijkheid. Zo is er in samenwerking met MTV actie gevoerd tegen mensenhandel, is er met succes gelobbyd voor de afschaffing van de visumplicht waardoor Servische jongeren nu in het buitenland kunnen studeren, en wordt er een actieve rol gespeeld tijdens de in Servië zeer omstreden Gay Pride in Belgrado.
Bojan was het afgelopen jaar persoonlijk betrokken bij de beveiliging van de Gay Pride. Maar het ging goed mis. Het homo-evenement liep uit op flinke rellen nadat een grote groep tegenstanders met de politie op de vuist ging. Terwijl hij hierover vertelt zien we weer verontwaardiging bij Bojan. En ontroering. ‘In het westen word je bewonderd als je boven de massa uitstijgt, in Servië mag je vooral niet te veel opvallen. Een verschrikkelijke mentaliteit. Een vriend van mij kleedt zich graag extravagant, maar alleen op Exit voelt hij zich veilig genoeg om zelfs iets simpels als een rode broek te dragen. Dit geeft het belang van Exit aan, maar ook de lange weg die dit land nog heeft te gaan.’ 

Servische partymentaliteit

Op de Exit-camping waar we Bojan spreken lijken deze idealen en problemen volledig langs de kampeerders heen te gaan. Hier klinken rond het middaguur de housebeats alweer uit de speakers, drinken festivalgangers hun eerste biertjes op het strand of slapen ze hun roes uit op de schaarse schaduwplekken van het terrein. Een paar meter van ons vandaan valt een jongen van het picknickbankje waar hij even daarvoor nog een broodje at. In slaap gevallen. De temperaturen van gemiddeld 36 graden en het harde feesten eisen hun tol. Een medewerker van de camping vertelde ons eerder die dag zelfs over iemand die heel consequent elke ochtend in de EHBO-tent wakker wordt.

Toch ziet Bojan het gefeest niet als een belemmering voor zijn missie, eerder als een voorwaarde. ‘Exit geeft Servische jongeren een boost van hoop en optimisme. Hopelijk straalt dit euforische gevoel uit naar de rest van het land en leidt het tot nieuwe initiatieven die het land weer wat verder vooruit helpen.’ Op Exit wordt niet zomaar gefeest, hier wordt nog steeds de vrijheid gevierd. Met de oorlog nog vers in het geheugen zijn de Servische jongeren zich maar al te bewust van het feit dat elk feestje je allerlaatste kan zijn. En juist deze partymentaliteit maakt Exit, naast de programmering en de locatie, onvergetelijk.

KILROY helpt jou bij alles wat met verre reizen te maken heeft. Dus heb je een exotisch festivalbezoek in de planning: begin bij KILROY. Burning Man in de woestijn van Nevada, Big Day Out in Australië, Coachella in Californië, de opkomende psy-trance feesten in Zuid Afrika, you name it.

Het kan natuurlijk dat je meer zin hebt in strand, rondtrekken, avontuur, studeren of werken in het buitenland. Ook daarvoor moet je bij KILROY zijn

Neem een kijkje op de vernieuwde website: www.kilroyworld.nl