Sprakeloos in vloeiend Vlaams - Lezen

AGENDA/ZOEK KORTING

trefwoord

plaats

genre

wanneer

van

tot en met

Lezen: Recensie Sprakeloos – Tom Lanoye

28-10-2009

Sprakeloos is alles wat je mag verwachten van de Vlaamse schrijver Tom Lanoye: opnieuw leeft hij zich uit met buitenissig beeldende zinnen, doorspekt met Vlaams dialect en stukjes Frans en Engels. Prachtig, maar ook schrijnend, want in Sprakeloos verliest Lanoye’s moeder juist haar spraakvermogen.

Wat doe je wanneer je moeder een beroerte krijgt en plotseling niet meer kan praten? Voor de moeder van Lanoye lijkt het extra vreemd. Zijn moeder was een kleine diva die beschikte over een bijzonder scherpe tong. Dat juist zij beroofd moest worden van haar spraakvermogen, lijkt hem een wrede speling van het lot. Na haar dood neemt hij zich dan ook voor om een boek over zijn moeder te schrijven. Maar dat heeft nogal wat voeten in de aarde…

Start vol uitstel
Sprakeloos is namelijk niet alleen een roman over moeder Josée. Het is net zozeer een roman over het schrijven van die roman. Lanoye stelde het karwei jarenlang uit, en zelfs als hij eenmaal is begonnen lijkt hij maar niet écht te willen beginnen: eerst spendeert hij nog ruim zestig pagina’s aan het beschrijven van al zijn uitstelwerkzaamheden. Hierdoor heeft Sprakeloos nou niet bepaald een vliegende start: het eerste deel is erg egocentrisch, en tenzij je het buitengewoon spannend vindt dat Lanoye een toneelstuk in jambische alexandrijnen heeft geschreven, gewoonweg niet erg interessant.

More is more
Wie zich door het eerste deel worstelt, treft in de rest van het boek echter heel wat juweeltjes aan. Halverwege Sprakeloos fulmineert Tom Lanoye tegen wat hij “literaire anorexia nervosa” noemt: de kunst van het weglaten, less is more, die volgens hem leidt tot minimalistisch proza dat niks te zeggen heeft. Het is een toepasselijke tirade, want als er iets is dat Lanoye niet doet, dan is het minimalistisch schrijven. Zijn pagina’s zijn juist tot de marges volgepropt met vloeiende Vlaamse volzinnen, vol prachtige taalvondsten en als het even kan ook nog aangevuld met wat Frans en Engels. Hemels leesvoer voor iedere taalliefhebber.

Of toch liever minder?
Hoe mooi en uitgebreid de woordenschat van Lanoye ook is, het is juist in de scènes met een eenvoudig beschrijvend taalgebruik dat hij echt weet te raken. Hiermee laat hij de harde realiteit in al zijn naarheid zien, in plaats van hem in te pakken in mooie woorden. Een simpel zinnetje als “mijn moeder kamt zich met haar wekker” legt de vinger op de zere plek.

Wat meer moeder aub
De sterkste punten van Sprakeloos liggen in zijn uitersten: de eenvoudige, maar daarom juist zo effectieve emotionele scènes, en de oppervlakkigere maar zeer uitgebreide passages vol fantastische beeldspraak. Dat de roman uiteindelijk toch niet helemaal overtuigt, komt doordat Lanoye het allemaal wel heel dicht bij zichzelf houdt. Hij besteedt te veel tijd aan zijn eigen sores, waardoor je zijn moeder (om wie het hele boek toch juist zou moeten draaien) nooit echt leert kennen. Zonde, want de glimp die je van haar opvangt in Sprakeloos smaakt zeker naar meer.

Sprakeloos – Tom Lanoye
Uitgeverij: Prometheus
360 pagina’s
Prijs: €19,95
http://www.uitgeverijprometheus.nl/

Tags: Tom Lanoye, boekrecensie